Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

TYT Biyoloji · konu anlatımı

Canlıların Sınıflandırılması

Kategoriler, ikili adlandırma, bakteri, arke, protist, mantar, bitki ve hayvanlar: TYT Biyoloji canlıların sınıflandırılması anlatımı ve örnek.

Bir bakışta

  • Kategoriler büyükten küçüğe: alem, şube, sınıf, takım, aile, cins, tür.
  • Alt kategoriye inildikçe birey sayısı azalır, akrabalık artar.
  • Bilimsel adın ilk kelimesi cins, ikinci kelimesi tür adıdır.
  • Mantarlarda çeper kitin, depo karbonhidratı glikojendir.
  • Virüsler hücresel yapıda olmadığı için sınıflandırmaya alınmaz.

Konu nedir?

Kitapları rastgele dizilmiş bir kütüphanede aradığını bulamazsın; canlılar için de durum aynıdır. Çeşitliliği incelemeyi kolaylaştırmak için canlılar ortak özelliklerine göre gruplara ayrılır. Günümüzde kabul gören sınıflandırma yalnız dış görünüşe bakmaz, canlılar arasındaki akrabalık ilişkilerine dayanır. Kategorileri, ikili adlandırmayı ve büyük grupların ayırt edici özelliklerini burada öğrenirsin.

Bilmen gerekenler

  • Kategoriler: Büyükten küçüğe alem, şube, sınıf, takım, aile, cins, tür. Alemin üstünde domain (üst alem) yer alır: Bakteriler, Arkeler ve Ökaryotlar.
  • Hiyerarşi kuralı: Alt kategorilere inildikçe birey sayısı ve çeşitlilik azalır, ortak özellik ve akrabalık artar.
  • Tür: Ortak bir atadan gelen, birbiriyle çiftleşip verimli döller verebilen bireyler topluluğudur.
  • İkili adlandırma: Her türün bilimsel adı iki kelimedir; ilki cins adıdır ve büyük harfle başlar, ikincisi tür adıdır ve küçük harfle yazılır.
  • Bakteriler ve arkeler: Prokaryot, tek hücrelidir. Bakterilerin bir kısmı ototrof, bir kısmı heterotroftur; ayrıştırıcı ve azot bağlayıcı olanlar ekosistem için önemlidir. Arkelerin birçoğu aşırı tuzlu ya da sıcak ortamlarda yaşayabilir.
  • Protistler: Ökaryot, çoğunlukla tek hücrelidir. Algler fotosentez yapar, amip ve terlik hayvanı gibi olanlar heterotroftur.
  • Virüsler: Hücresel yapıları yoktur; DNA ya da RNA'dan yalnız birini taşır, protein bir kılıfla çevrilidir ve yalnız canlı hücrede çoğalır. Sınıflandırmaya dahil edilmez.
  • Mantarlar: Ökaryot ve heterotroftur; hücre çeperinde kitin bulunur, depo karbonhidratı glikojendir. Sporla ürer, ayrıştırıcı olarak madde döngüsüne katkı sağlar.
  • Bitkiler: Fotosentez yapar, çeperleri selülozdur, depo karbonhidratı nişastadır. Tohumsuz (eğrelti, kara yosunu) ve tohumlu (açık ve kapalı tohumlu) olarak ayrılır.
  • Hayvanlar: Ökaryot, çok hücreli ve heterotroftur; hücre çeperi yoktur. Omurgasızlar ve omurgalılar (balıklar, kurbağalar, sürüngenler, kuşlar, memeliler) olarak incelenir.

Sık yapılan hatalar

  • Hiyerarşide aşağı inildikçe birey sayısının arttığını sanmak.
  • Mantarları fotosentez yapmadıkları hâlde bitkilerle birlikte düşünmek.
  • Virüsleri bakterilerle aynı grupta saymak.

Çoğu öğrencinin karıştırdığı şey: mantar ile bitki. Mantarlar yer değiştirmez ve bazıları bitkiye benzer; ama fotosentez yapmaz, çeperlerinde selüloz yerine kitin bulunur ve glikojen depolar. Bu üç özellik onları hayvanlara yaklaştırır.

Nasıl çalışmalı?

Grupları beş sütunlu bir tabloda karşılaştır: hücre tipi, hücre sayısı, beslenme, çeper, depo maddesi. Kategori sorularında verilen iki türün ilk kez hangi kategoride ortak olduğuna bak; ne kadar alt kategoride buluşuyorlarsa o kadar yakın akrabadırlar. Bilimsel ad sorularında ilk kelimeye bak: ilk kelimesi aynı olan iki tür aynı cinstedir.

Canlı gruplarının karşılaştırılması

GrupHücre tipiBeslenmeHücre çeperi
BakterilerProkaryotOtotrof ya da heterotrofÇoğunda var
ArkelerProkaryotOtotrof ya da heterotrofÇoğunda var
ProtistlerÖkaryotOtotrof ya da heterotrofBazılarında var
MantarlarÖkaryotHeterotrofKitin
BitkilerÖkaryotOtotrofSelüloz
HayvanlarÖkaryotHeterotrofYok

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdaki özelliklerden hangisi mantarlar ile hayvanlarda ortaktır?

Kendini dene

Aynı aileden iki tür, aynı cinsten iki türden daha yakın akrabadır.

Mantarlar fotosentez yapmadıkları için heterotroftur.

Arkeler zarla çevrili çekirdeğe sahip ökaryot canlılardır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Canlıların Sınıflandırılması soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

İki canlının akrabalığını nasıl karşılaştırırım?

İki canlı ne kadar alt bir kategoride ortaksa akrabalıkları o kadar yakındır. Aynı cinsteki iki tür, yalnız aynı takımda olan iki türden daha yakın akrabadır.

Canlıların Sınıflandırılması konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.