Bir bakışta
- aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ, (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ, a⁻ⁿ = 1/aⁿ; a ≠ 0 için a⁰ = 1.
- Toplamda üsler toplanmaz, ortak çarpan alınır: 3ⁿ⁺¹ + 3ⁿ = 4 · 3ⁿ.
- −2⁴ = −16, (−2)⁴ = 16: sonucu parantez belirler.
- √(a + b) ile √a + √b eşit değildir; toplama yalnız kök içleri aynıysa yapılır.
- Paydadaki kökten kurtulmak için genişlet: 1/√2 = √2/2.
Konu nedir?
8 · 4 çarpımını 2³ · 2² = 2⁵ diye görebilmek, üslü sayılarda işin büyük kısmıdır. Üslü sayılar bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımını kısa yazmanın yoludur; köklü sayılar bu işlemin tersidir. KPSS'de genelde şöyle sorulur: farklı tabanlı bir ifadeyi sadeleştirme, ortak çarpan parantezine alma ya da kök dışına çıkarıp toplama. Kuralların hepsi birkaç temel eşitlikten türer; o eşitlikleri sağlam bilen, gerisini yerinde çıkarabilir.
Bilmen gerekenler
- Üslü sayılar: aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ, aᵐ / aⁿ = aᵐ⁻ⁿ, (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ, (a · b)ⁿ = aⁿ · bⁿ. a ≠ 0 için a⁰ = 1 ve a⁻ⁿ = 1/aⁿ.
- Aynı tabana çevirme: 4 = 2², 8 = 2³, 27 = 3³. Farklı tabanlı ifadeleri ortak tabana çevirmek, üslü soruların çoğunu çözer.
- İşaret kuralı: Negatif tabanın çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir. −2⁴ = −16, (−2)⁴ = 16.
- Ortak çarpan parantezi: 3ⁿ⁺¹ + 3ⁿ = 3ⁿ(3 + 1) = 4 · 3ⁿ. Toplamda üsler toplanmaz; ortak çarpan alınır.
- Köklü sayılar: a, b ≥ 0 için √a · √b = √(ab); b > 0 için √a / √b = √(a/b). √(a²) = |a|.
- Kök dışına çıkarma: Kök içindeki sayıyı tam kare çarpanına ayır: √48 = √(16 · 3) = 4√3. Toplama ve çıkarma yalnız kök içleri aynı olan terimler arasında yapılır.
- Paydayı rasyonel yapma: 1/√2 = √2/2. Payda a − √b biçimindeyse eşleniğiyle (a + √b) genişlet.
- Karma: Köklü sayıyı üslü yazmak (√a = a^(1/2)) iki konuyu birleştiren soruları kolaylaştırır.
Sık yapılan hatalar
- Toplamda üsleri toplamak: 2³ + 2³ = 2 · 2³ = 2⁴; üsleri toplayıp 2⁶ yazmak yanlıştır.
- √(a + b) ifadesini √a + √b sanmak.
- Negatif tabanda parantezi gözden kaçırmak.
- Kök içleri farklı terimleri doğrudan toplamak.
Nasıl çalışmalı?
Üs kurallarını tek sayfaya yaz ve her kuralın yanına sayısal bir örnek koy: 2³ · 2² = 32 gibi. Bir kuralı unuttuğunda bu örneği hesaplayıp kuralı geri çıkarabilirsin. Önce üslü, sonra köklü sayıları ayrı akşamlarda çalış; üçüncü akşam karma soru çöz. Yolda ya da sırada beklerken 2, 3 ve 5'in ilk kuvvetlerini ve 1–20 arası tam kareleri zihninden geçir; bu sayıları hazır bilmek sınavda hesap hızını doğrudan artırır.
Üslü ve köklü sayılarda temel kurallar
| Kural | Örnek |
|---|---|
| aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ | 2³ · 2² = 2⁵ = 32 |
| aᵐ / aⁿ = aᵐ⁻ⁿ | 3⁵ / 3³ = 3² = 9 |
| (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ | (2²)³ = 2⁶ = 64 |
| a⁻ⁿ = 1/aⁿ | 2⁻³ = 1/8 |
| √a · √b = √(ab) | √2 · √8 = √16 = 4 |
| √(a² · b) = a√b (a ≥ 0) | √48 = √(16 · 3) = 4√3 |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
√12 + √27 − √48 işleminin sonucu kaçtır?
Cevap A. Her terimi kök dışına çıkar ki kök içleri eşitlensin: √12 = 2√3, √27 = 3√3, √48 = 4√3. İşlem 2√3 + 3√3 − 4√3 = (2 + 3 − 4)√3 = √3.
Kendini dene
2³ + 2³ işleminin sonucu 2⁶ olur.
√48 = 4√3'tür.
√9 + √16 = √25'tir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Üslü ve Köklü Sayılar soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
a⁰ = 1 kuralının istisnası var mı?
Evet. Kural yalnız a ≠ 0 için geçerlidir; 0⁰ tanımsız kabul edilir. Sınav sorularında bu yüzden tabanın sıfırdan farklı olduğu belirtilir.
Üslü ve Köklü Sayılar konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.