Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Matematik · konu anlatımı

Oran-Orantı

Oran kurma ve k yöntemi, doğru ve ters orantı, bileşik orantı ve paylaştırma: KPSS problemlerinin altyapısı olan oran-orantı, örnekli.

Bir bakışta

  • a/b = 3/5 ise a = 3k, b = 5k yaz; bilinmeyen sayısı bire iner.
  • Doğru orantıda bölüm sabittir (a/b = k), ters orantıda çarpım sabittir (a · b = k).
  • a/b = c/d ise a · d = b · c.
  • Ters orantılı paylaştırmada paylar k/2, k/3, k/6 biçiminde yazılır.
  • Oran kurmadan önce birimleri (saat-dakika, kg-g) eşitle.

Konu nedir?

"Kızların erkeklere oranı 3/5" cümlesini okuyunca kız sayısını 3k, erkek sayısını 5k yazarsın ve iki bilinmeyen bire iner. Oran, iki çokluğun bölme yoluyla karşılaştırılmasıdır; orantı ise iki oranın eşitliği. KPSS'de bu bilgi yalnız kendi sorularında kalmaz: yaş, karışım, işçi ve hız problemlerinin çoğunda da oran kurarak ilerlersin. KPSS'de genelde şöyle sorulur: bir oran verilir, gruba birkaç kişi eklenir ya da çıkarılır ve yeni orandan başlangıç sayısı istenir.

Bilmen gerekenler

  • Oran kurma: a/b = 3/5 ise a = 3k, b = 5k yazılır. Bu "k yöntemi" bilinmeyen sayısını bire indirir ve en hızlı çözüm yoludur.
  • Orantının özellikleri: a/b = c/d ise a · d = b · c (içler-dışlar çarpımı). Ayrıca (a + c)/(b + d) = a/b olur.
  • Doğru orantı: Biri artarken diğeri aynı oranda artıyorsa doğru orantılıdır: a/b = k. Örnek: alınan ürün miktarı ile ödenen tutar.
  • Ters orantı: Biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa ters orantılıdır: a · b = k. Örnek: aynı işi yapan işçi sayısı ile işin bitme süresi.
  • Bileşik orantı: Birden çok değişken varsa her birinin sonuçla doğru mu ters mi orantılı olduğunu ayrı ayrı belirle, sonra tek denklemde birleştir.
  • Oran değişimi problemleri: "Sınıfa 4 kız katılınca oran değişti" türü sorularda başlangıç değerlerini k cinsinden yaz, değişikliği ekle, yeni oranı denklem olarak kur.
  • Paylaştırma: Bir miktar 2, 3 ve 5 ile doğru orantılı paylaştırılırsa paylar 2k, 3k, 5k olur; 2, 3 ve 6 ile ters orantılıysa paylar k/2, k/3, k/6 olur ya da paydalar OKEK ile eşitlenir.

Sık yapılan hatalar

  • Ters orantılı durumu doğru orantı gibi kurmak; "işçi artarsa süre azalır" kontrolünü yapmamak.
  • Oranı verilen iki çokluğu doğrudan sayı sanmak: oran 3/5 ise kız sayısı 3k'dır, 3 kişi diye almak yanlış sonuç verir.
  • Ters orantılı paylaştırmada doğrudan verilen sayılarla çarpmak.
  • Birimleri (saat-dakika, kg-g) eşitlemeden oran kurmak.

Nasıl çalışmalı?

Önce k yöntemini birkaç kolay soruda otomatik hâle getir; oran gördüğün anda elin 3k, 5k yazmaya gitmeli. Sonra her sorunun kenarına "doğru" ya da "ters" yaz. Karar veremediğinde bir çokluğu iki katına çıkardığını düşün: öteki de iki katına çıkıyorsa doğru, yarıya iniyorsa ters orantıdır. İki akşam konuya, sonraki akşamlar problemlerle karma testlere ayrılabilir.

Doğru ve ters orantı

ÖzellikDoğru orantıTers orantı
TanımBiri artınca diğeri aynı oranda artarBiri artınca diğeri aynı oranda azalır
Sabit olanBölüm: a/b = kÇarpım: a · b = k
ÖrnekAlınan ürün miktarı ile ödenen tutarİşçi sayısı ile işin bitme süresi
2, 3, 5 ile paylaştırmaPaylar 2k, 3k, 5kPaylar k/2, k/3, k/5

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Bir sınıftaki kız öğrenci sayısının erkek öğrenci sayısına oranı 3/5'tir. Sınıfa 4 kız öğrenci daha katılınca bu oran 5/7 oluyor. Buna göre başlangıçta sınıfta kaç öğrenci vardı?

Kendini dene

Aynı işi yapan işçi sayısı ile işin bitme süresi doğru orantılıdır.

Kızların erkeklere oranı 3/5 ise sınıfta 3 kız vardır.

a/b = 2/3 ise (a + 2)/(b + 3) = 2/3'tür.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Oran-Orantı soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Doğru ve ters orantıyı nasıl ayırt ederim?

Bir çokluğu iki katına çıkardığını düşün. Diğeri de iki katına çıkıyorsa doğru orantı, yarıya iniyorsa ters orantı vardır.

Oran-Orantı konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.