Bir bakışta
- Toplama ve çıkarmada payda eşitlenir; bölmede ikinci kesir ters çevrilip çarpılır.
- Virgülden kurtulmak için pay ve paydayı 10'un aynı kuvvetiyle genişlet.
- Devirli sayı: (sayının tamamı − devretmeyen kısım) / (devreden kadar 9, devretmeyen kadar 0).
- Pozitif paydalarla a/b ve c/d karşılaştırılırken a · d ile b · c karşılaştırılır.
- Negatif kesirlerde sıralama tersine döner: −1/2 < −1/3.
Konu nedir?
0,36 / 0,04 işlemini virgüllerle uğraşarak yapmak hem uzun sürer hem hataya açıktır; virgülden kurtulunca işlem 36 / 4 = 9 olur. Rasyonel sayılar a/b biçiminde (b ≠ 0) yazılabilen sayılardır, ondalık sayılar da bunların virgüllü gösterimidir. KPSS'de genelde şöyle sorulur: uzun görünen kesirli ya da ondalıklı bir işlem, birkaç kesrin sıralanması ve devirli sayılar. Sorular hesap yoğun görünür ama doğru sadeleştirme onları birkaç adıma indirir.
Bilmen gerekenler
- İşlemler: Toplama ve çıkarmada paydaları eşitle. Çarpmada pay ile pay, payda ile payda çarpılır. Bölmede ikinci kesir ters çevrilip çarpılır. İşlem önceliği: parantez, üs, çarpma-bölme, toplama-çıkarma.
- Sadeleştirme: İşleme başlamadan önce pay ve paydadaki ortak çarpanları sadeleştir; özellikle çarpım içeren uzun ifadelerde bu, hesabı çok kısaltır.
- Ondalık sayılar: Virgülden kurtulmak için pay ve paydayı 10'un aynı kuvvetiyle genişlet: 0,36 / 0,04 = 36 / 4 = 9.
- Devirli ondalık sayılar: 0,(3) = 3/9 = 1/3. Genel kural: (sayının tamamı − devretmeyen kısım) / (devreden basamak kadar 9, devretmeyen ondalık basamak kadar 0). Örnek: 0,1(6) = (16 − 1)/90 = 1/6.
- Sıralama: Kesirleri karşılaştırmak için paydaları ya da payları eşitle, ya da çapraz çarp: a/b ile c/d karşılaştırılırken (pozitif paydalarla) a · d ile b · c karşılaştırılır.
- Özel kalıplar: 1'den küçük pozitif kesirlerde pay ile payda arasındaki fark sabitse paydası büyük olan daha büyüktür: 3/5 < 5/7 < 7/9. Bire olan uzaklık da hızlı bir karşılaştırma ölçütüdür.
- Negatif sayılar: Negatif kesirlerin sıralaması pozitiflerin tersidir: −1/2 < −1/3.
Sık yapılan hatalar
- Paydaları eşitlemeden payları toplamak: 1/2 + 1/3 ≠ 2/5.
- Ondalık bölmede virgülü yalnız bir sayıdan kaydırmak.
- Negatif sayıların sıralamasında yönü ters çevirmeyi unutmak.
- Devirli sayıda devreden kısmı yanlış belirlemek.
Nasıl çalışmalı?
Bu konuda belirleyici olan hesap hızıdır ve hız yalnız elle işlem yaparak gelir. İki hafta boyunca her gün 10–15 dakikayı işlem alıştırmasına ayır; hesap makinesini kenara koy. Kesirleri sıralarken önce yaklaşık değer tahmin et (5/7 yaklaşık 0,71 gibi), sonra çapraz çarpımla doğrula; tahmin çoğu zaman yanlış şıkları baştan eler. Devirli sayı gördüğün anda kesre çevirmeyi alışkanlık yap.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
a = 3/4, b = 5/7, c = 7/9 olduğuna göre aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur?
Cevap E. İkişer ikişer çapraz çarp. b ile a: 5/7 ile 3/4 için 5 · 4 = 20 ve 7 · 3 = 21; 20 < 21 olduğundan b < a. a ile c: 3/4 ile 7/9 için 3 · 9 = 27 ve 4 · 7 = 28; 27 < 28 olduğundan a < c. Sıralama b < a < c.
Kendini dene
1/2 + 1/3 = 2/5'tir.
0,(3) sayısı 1/3'e eşittir.
−1/2 sayısı −1/3 sayısından büyüktür.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Rasyonel ve Ondalık Sayılar soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Devirli ondalık sayılar sınavda nasıl çıkar?
Genellikle bir işlemin içinde yer alır. Önce devirli sayıyı kesre çevir, sonra işlemi kesirlerle yap; ondalık hâliyle işlem yapmak hem uzun sürer hem hataya açıktır.
Rasyonel ve Ondalık Sayılar konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.