Bir bakışta
- Ardışık bağımsız seçimlerde sayılar çarpılır, birbirini dışlayan seçeneklerde toplanır.
- P(n, r) = n! / (n − r)!; C(n, r) = n! / (r! · (n − r)!).
- Görevler farklıysa sıralama, aynı grup oluşuyorsa seçme yapılır.
- Dairesel sıralama (n − 1)!, tekrarlı nesnelerin sıralanışı n! / (a! · b! · …).
- “En az bir” sorularında 1 − (hiç olmama olasılığı) daha kısadır.
Konu nedir?
Beş kişiden bir başkan ve bir yardımcı seçmek ile beş kişiden iki kişilik bir komisyon seçmek aynı soru gibi görünür, ama ilkinin cevabı 20, ikincisinin 10'dur. Aradaki fark sıranın önemli olup olmamasıdır ve konunun asıl zorluğu buradadır. Permütasyon sıralamaları, kombinasyon seçimleri sayar; olasılık da bu sayımları birbirine oranlar. KPSS'de genelde şöyle sorulur: kişileri yan yana dizme, takım seçme ya da torbadan top çekme gibi günlük durumlara dayanan kısa sorular.
Bilmen gerekenler
- Sayma: Toplama kuralı, birbirini dışlayan seçeneklerden biri seçiliyorsa sayıları toplar; çarpma kuralı, ardışık bağımsız seçimlerde sayıları çarpar. 3 gömlek ve 4 pantolondan 3 · 4 = 12 farklı kombin çıkar.
- Permütasyon (sıralama): n farklı nesnenin r tanesini sıralama sayısı P(n, r) = n! / (n − r)!. Hepsinin sıralanışı n!'dir.
- Özel sıralamalar: Yan yana olması istenenleri tek nesne say, sonra kendi içinde sırala. Tekrarlı nesnelerin sıralanışı n! / (a! · b! · …). Dairesel sıralamada sayı (n − 1)!'dir.
- Kombinasyon (seçme): Sıranın önemsiz olduğu seçimlerde C(n, r) = n! / (r! · (n − r)!). C(n, r) = C(n, n − r) ve C(n, 0) = C(n, n) = 1.
- Sıra önemli mi? Başkan ve yardımcı seçmek sıralamadır (görevler farklı); üç kişilik bir komisyon seçmek kombinasyondur.
- Olasılık: P(A) = istenen durum sayısı / tüm durum sayısı. Değeri 0 ile 1 arasındadır. Olmama olasılığı 1 − P(A)'dır.
- Bağımsız olaylar: Ard arda bağımsız olayların olasılıkları çarpılır. Geri koymadan çekilişlerde ikinci çekilişte toplam sayı bir azalır.
- "En az bir" soruları: Doğrudan saymak yerine 1 − (hiç olmama olasılığı) hesabı genellikle daha kısadır.
Sık yapılan hatalar
- Seçme sorusunu sıralama gibi çözüp sonucu fazla bulmak.
- Tekrarlı harflerde aynı dizilişleri birden çok saymak.
- Geri koymadan çekilişte paydayı azaltmayı unutmak.
- "En az bir" sorularını bütün durumları tek tek sayarak çözmeye çalışmak.
Nasıl çalışmalı?
Formüllerden önce küçük sayılarla elle liste yap: A, B ve C'den ikisini seç ve bütün durumları yaz. AB ile BA'yı ayrı sayıyorsan sıralama, aynı sayıyorsan seçme yapıyorsun; sonra formülün aynı sonucu verdiğini gör. Konuyu üç akşama böl: sayma kuralları, permütasyon-kombinasyon, olasılık. Soru çözerken ilk iş olarak "sıra önemli mi?" sorusunun cevabını kâğıda yaz; bu tek satır, çeldirici şıkların çoğunu baştan eler. Sonrasında haftada bir karma tekrar yap.
Permütasyon mu, kombinasyon mu?
| Özellik | Permütasyon | Kombinasyon |
|---|---|---|
| Ne sayar? | Sıralamaları | Seçimleri |
| Sıra önemli mi? | Evet: AB ile BA farklıdır | Hayır: AB ile BA aynıdır |
| Formül | P(n, r) = n! / (n − r)! | C(n, r) = n! / (r! · (n − r)!) |
| 5 kişiden 2'si | P(5, 2) = 20 (başkan ve yardımcı) | C(5, 2) = 10 (iki kişilik komisyon) |
| Tipik örnek | Şifre, yarışma derecesi, oturma düzeni | Takım, komisyon, menüden seçim |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Bir torbada 4 kırmızı ve 3 mavi top vardır. Torbadan rastgele aynı anda iki top çekiliyor. Buna göre çekilen iki topun aynı renkte olma olasılığı kaçtır?
Cevap A. Aynı anda çekiliş bir seçimdir, sıra önemsizdir. Tüm durumlar: 7 toptan 2'si C(7, 2) = 21. İkisi kırmızı: C(4, 2) = 6; ikisi mavi: C(3, 2) = 3. İstenen durum 6 + 3 = 9. Olasılık 9/21 = 3/7.
Kendini dene
5 kişiden 3 kişilik bir komisyon P(5, 3) = 60 farklı biçimde seçilir.
C(10, 8) ile C(10, 2) eşittir.
Geri koymadan yapılan ikinci çekilişte torbadaki toplam top sayısı değişmez.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Permütasyon, Kombinasyon, Olasılık soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Permütasyon mu kombinasyon mu kullanacağımı nasıl anlarım?
Seçilenlerin yerini değiştirdiğinde farklı bir sonuç oluşuyorsa (başkan-yardımcı, şifre) permütasyon; aynı grup kalıyorsa (komisyon, takım) kombinasyon kullanılır.
Permütasyon, Kombinasyon, Olasılık konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.