Bir bakışta
- İki kare farkı: a² − b² = (a − b)(a + b).
- (a + b)² = a² + 2ab + b²; ortadaki 2ab terimi unutulmamalı.
- Sadeleştirmeden önce pay ve paydayı çarpanlarına ayır; toplamdaki terim silinmez.
- Kesirli denklemde iki tarafı paydaların OKEK'iyle çarp.
- Soru x + y istiyorsa denklemleri taraf tarafa toplamak çoğu zaman yeter.
Konu nedir?
101² − 99² işlemini kare alarak yaparsan uzun bir hesaba girersin; iki kare farkıyla (101 − 99)(101 + 99) = 2 · 200 = 400 olur. Çarpanlara ayırma, bir cebirsel ifadeyi çarpımlar biçiminde yazmaktır; birinci dereceden denklemler ise bilinmeyeni tek bir değere götüren eşitliklerdir. KPSS'de genelde şöyle sorulur: x − y ve x² − y² gibi iki bilgi verilip bir bilinmeyen istenir ya da rasyonel bir ifade sadeleştirilir. Bu araçlar problemlerin çözümünde de sürekli kullanılır.
Bilmen gerekenler
- Ortak çarpan parantezi: ab + ac = a(b + c). Gruplandırma: ax + ay + bx + by = (a + b)(x + y).
- İki kare farkı: a² − b² = (a − b)(a + b). En çok kullanılan özdeşliktir; 101² − 99² gibi hesapları da kısaltır.
- Tam kare: (a + b)² = a² + 2ab + b², (a − b)² = a² − 2ab + b². Ayrıca (a + b)² − (a − b)² = 4ab.
- Küp farkı ve toplamı: a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²), a³ + b³ = (a + b)(a² − ab + b²).
- Sadeleştirme: Rasyonel ifadelerde önce pay ve paydayı çarpanlarına ayır, sonra ortak çarpanları sadeleştir. Sadeleşen çarpan sıfır olamaz.
- Birinci dereceden denklemler: Bilinmeyenleri bir tarafa, sayıları diğer tarafa topla. Kesirli denklemlerde paydaların OKEK'i ile çarp.
- İki bilinmeyenli denklem sistemleri: Yok etme (denklemleri taraf tarafa toplama ya da çıkarma) ya da yerine koyma yöntemi kullanılır. Soru x + y gibi bir toplam istiyorsa denklemleri doğrudan toplamak çoğu zaman yeter.
Sık yapılan hatalar
- (a + b)² ifadesini a² + b² sanmak.
- Sadeleştirmede toplamdaki terimi silmek: (x + 2)/2 ≠ x.
- Denklemin bir tarafını bir sayıyla çarparken diğer tarafı çarpmayı unutmak.
- Sadeleştirilen çarpanın sıfır olabileceği durumu gözden kaçırmak.
Nasıl çalışmalı?
Özdeşlikleri ezberlemek yerine her birini bir kez kâğıtta çarparak doğrula; (a + b)(a + b) çarpımını kendin açtığında ortadaki 2ab terimini unutman zorlaşır. İlk akşam özdeşlikler, ikinci akşam denklemler, üçüncü akşam karma sorular. Problemler konusu bu araçların üstüne kurulduğu için oraya geçmeden bu konuyu bitir, sonra haftada bir 15 soruluk testle tazele.
Sık kullanılan özdeşlikler
| Özdeşlik | Açılım | Nerede işe yarar? |
|---|---|---|
| İki kare farkı | a² − b² = (a − b)(a + b) | 101² − 99² gibi hesaplar, x² − y² verilen sorular |
| Toplamın karesi | (a + b)² = a² + 2ab + b² | a + b ve ab verilip a² + b² istenen sorular |
| Farkın karesi | (a − b)² = a² − 2ab + b² | a − b ve ab verilip a² + b² istenen sorular |
| Küp farkı | a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²) | Küplü ifadeleri sadeleştirme |
| Küp toplamı | a³ + b³ = (a + b)(a² − ab + b²) | Küplü ifadeleri sadeleştirme |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
x − y = 3 ve x² − y² = 33 olduğuna göre x kaçtır?
Cevap D. x² − y² ifadesini iki kare farkıyla aç: (x − y)(x + y) = 3 · (x + y) = 33, buradan x + y = 11. x − y = 3 ile taraf tarafa toplanırsa 2x = 14, x = 7 bulunur. Kontrol: y = 4, 49 − 16 = 33.
Kendini dene
(a + b)² = a² + b²'dir.
(x + 2)/2 ifadesinde 2'ler sadeleşir ve sonuç x olur.
101² − 99² = 400'dür.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Çarpanlara Ayırma ve Denklemler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Hangi özdeşlikleri mutlaka bilmeliyim?
İki kare farkı ve tam kare özdeşlikleri sorularda en sık kullanılanlardır. Küp farkı ve toplamı daha seyrek gelir ama bilmek, karma sorularda zaman kazandırır.
Çarpanlara Ayırma ve Denklemler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.