Bir bakışta
- İki kişinin yaş farkı hiç değişmez.
- Kâr ve zarar yüzdesi, aksi söylenmedikçe maliyet üzerinden hesaplanır.
- Art arda yüzdeler çarpılır: %20 ve %10 artış 1,2 · 1,1 = 1,32, yani %32 eder.
- Yol = hız · zaman; karşılıklı harekette hızlar toplanır, yetişmede çıkarılır.
- Birlikte çalışmada saatlik işler toplanır: 1/t₁ + 1/t₂ = 1/t.
- Su eklemek ya da buharlaştırmak karışımdaki tuz miktarını değiştirmez.
Konu nedir?
"Bir satıcı ürünü %20 indirimle satıyor…" diye başlayan bir cümleyi okuyup denkleme çevirmek, problemler bölümünün özüdür. Genel Yetenek matematiğinin en geniş bölümünü bu sorular oluşturur. Her türün birkaç temel kuralı vardır: yaş farkı değişmez, kâr maliyet üzerinden hesaplanır, birlikte çalışmada saatlik işler toplanır. Bu kuralları bildiğinde soru, birinci dereceden bir denkleme dönüşür. KPSS'de genelde şöyle sorulur: türler karışık gelir, bu yüzden tek bir türe yüklenmek yerine hepsinin temel kuralını bilmek gerekir.
Bilmen gerekenler
- Sayı ve kesir: "Bir sayının 2/3'ü" ifadesi (2/3) · x demektir. Kalan miktar sorularında her adımda neyin kesrinin alındığına dikkat et: "kalanın yarısı" ile "tamamının yarısı" farklıdır.
- Yaş: İki kişinin yaş farkı hiç değişmez. n yıl sonra her kişi n yaş büyür; k kişilik bir grubun yaş toplamı k · n artar.
- Yüzde, kâr-zarar: Kâr ve zarar yüzdesi, aksi söylenmedikçe maliyet üzerinden hesaplanır. Art arda yüzde değişimlerde her yeni yüzde, bir önceki sonuç üzerinden uygulanır: %20 artış ve ardından %20 indirim başlangıç fiyatına dönmez.
- Karışım: Tuz oranı = tuz miktarı / karışımın toplam miktarı. Su eklemek ya da buharlaştırmak tuz miktarını değiştirmez; iki karışım birleşince maddelerin miktarları toplanır.
- Hareket: Yol = hız · zaman. Karşılıklı hareketlerde hızlar toplanır, aynı yönde yetişme sorularında hızlar çıkarılır. Gidiş ve dönüşte eşit yollar için ortalama hız, hızların aritmetik ortalaması olmaz: 2v₁v₂ / (v₁ + v₂).
- İşçi: Bir işi t saatte bitiren kişi bir saatte işin 1/t'sini yapar. Birlikte çalışmada saatlik iş miktarları toplanır: 1/t₁ + 1/t₂ = 1/t.
- Grafik ve tablo: Önce eksenleri, birimleri ve başlığı oku. Soru genellikle oran, değişim yüzdesi ya da toplam ister; gereksiz hesaplara girme.
Sık yapılan hatalar
- Kâr yüzdesini satış fiyatı üzerinden hesaplamak.
- Art arda yüzdeleri toplamak: %20 ve %10 artış 1,2 · 1,1 = 1,32 eder, yani toplamda %32 artıştır.
- Hareket sorularında birimleri (km/sa, dakika) eşitlememek.
- Grafik sorusunda eksenin sıfırdan başlamadığını fark etmemek.
Nasıl çalışmalı?
Problemleri türlere böl ve her türe en az bir akşam ver. Her türün temel kuralını tek satırlık bir karta yaz ("kâr yüzdesi = kâr / maliyet" gibi) ve kartları telefonunda ya da cebinde taşı. Hafta içi akşamları 15–20 problem, hafta sonu karma bir test çözmek, işle birlikte sürdürülebilecek bir tempodur. Yanlış yaptığın soruda çözümü okuyup geçme; ertesi gün o sorunun denklemini baştan kendin kur.
Problem türleri ve temel bağıntılar
| Tür | Temel bağıntı | Dikkat |
|---|---|---|
| Yaş | n yıl sonra her kişi n yaş büyür | Yaş farkı sabittir |
| Kâr-zarar | Kâr yüzdesi = kâr / maliyet · 100 | Satış fiyatına bölme |
| Yüzde değişimi | Art arda değişimler çarpılır | %20 artış ve %20 indirim başlangıç fiyatını vermez |
| Karışım | Oran = madde miktarı / toplam miktar | Su eklemek madde miktarını değiştirmez |
| Hareket | Yol = hız · zaman | Eşit yollarda ortalama hız 2v₁v₂ / (v₁ + v₂) |
| İşçi | Saatlik iş = 1 / süre; birlikte çalışmada işler toplanır | Süreler toplanmaz |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Bir satıcı, maliyeti 400 TL olan bir ürünün etiket fiyatını maliyetin %50 fazlası olarak belirliyor. Daha sonra etiket fiyatı üzerinden %20 indirim yaparak ürünü satıyor. Buna göre satıcının bu satıştaki kârı yüzde kaçtır?
Cevap E. Adım adım ilerle: etiket fiyatı 400 · 1,5 = 600 TL. %20 indirimle satış fiyatı 600 · 0,8 = 480 TL. Kâr 480 − 400 = 80 TL. Kâr yüzdesi maliyet üzerinden 80 / 400 = %20.
Kendini dene
Bir ürüne önce %20 zam, sonra %20 indirim yapılırsa ürün ilk fiyatına döner.
Gidişte saatte 60 km, dönüşte saatte 40 km hızla aynı yolu giden aracın ortalama hızı saatte 48 km'dir.
Bir işi A 6 saatte, B 3 saatte bitiriyorsa birlikte 2 saatte bitirirler.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Problemler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Problemlerde en çok hangi türe ağırlık vermeliyim?
Önce bütün türlerin temel kuralını öğren; sorular genellikle türlere dağılır. Ardından deneme sonuçlarında en çok yanlış yaptığın türe ek oturum ayır.
Problemler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 6 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.