Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

LGS Türkçe · konu anlatımı

Sözcükte Anlam

Gerçek, yan, mecaz ve terim anlamı; deyim ile atasözünü ve eş, zıt, eş sesli sözcükleri örneklerle ayırmayı öğren. LGS Türkçe sözcükte anlam.

Bir bakışta

  • Bir sözcüğün anlamı tek başına değil, cümlenin içinde belirlenir.
  • Yan anlamda temel anlamla bağ sürer; mecaz anlamda bu bağ kopar.
  • Terim anlam bir bilim, sanat ya da meslek alanına aittir: "açı", "nota".
  • Deyim bir durumu adlandırır; atasözü öğüt verir ya da genel bir yargı bildirir.
  • Eş sesli sözcüklerin yazılışı aynı, anlamı farklıdır: "yüz" (sayı) ve "yüz" (surat).

Konu nedir?

"Soğuk" sözcüğünü düşün. "Soğuk su" dediğinde sıcaklıktan, "soğuk bir bakış" dediğinde bir insanın tavrından söz edersin. Sözcük aynı, anlam başka. Sözcükte anlam sorularında senden istenen tam olarak budur: sözcüğün o cümlede ne demek olduğunu bağlama bakarak bulmak. Bu beceri yalnız bu konunun sorularında kalmaz; paragraf okurken de her satırda kullanırsın.

Bilmen gerekenler

  • Gerçek (temel) anlam: Sözcüğün akla gelen ilk anlamıdır: "Elimi sıcak sobaya değdirdim."
  • Yan anlam: Temel anlamla bağı süren yeni anlamdır: "dağın eteği", "kapının kolu".
  • Mecaz anlam: Temel anlamdan tamamen uzaklaşan anlamdır: "Bize çok sıcak davrandı." (içten, samimi)
  • Terim anlam: Bir bilim, sanat ya da meslek alanına özgü anlamdır: matematikte "açı", müzikte "nota".
  • Deyimler: Genellikle mecaz anlamlı, kalıplaşmış söz gruplarıdır. Bir durumu çarpıcı biçimde anlatır: "etekleri zil çalmak" (çok sevinmek), "kulak asmamak" (önemsememek).
  • Atasözleri: Uzun deneyimlerden çıkmış, öğüt veren ya da genel bir yargı bildiren kalıplaşmış sözlerdir: "Damlaya damlaya göl olur."
  • Eş anlamlı sözcükler: Yazılışları farklı, anlamları aynıdır: "siyah – kara", "cevap – yanıt".
  • Zıt anlamlı sözcükler: Anlamca karşıt sözcüklerdir: "erken – geç", "cesur – korkak".
  • Eş sesli (sesteş) sözcükler: Yazılışları aynı, anlamları farklıdır: "yüz" (sayı), "yüz" (surat), "yüz" (yüzmek fiili).
  • Yakın anlamlı sözcükler: Anlamları birbirine yakın ama tam aynı olmayan sözcüklerdir: "kızmak – öfkelenmek".

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en çok yan anlam ile mecaz anlam karışır. "Masanın ayağı" yan anlamdır: masayı taşıma görevi, insanın ayağıyla bağ kurar. "Ayağına çabuk" dediğimizde ise artık bir organdan söz etmiyoruz.

  • Sözcüğü cümleden koparıp tek başına yorumlamak. Anlam her zaman cümlenin içinde belirlenir.
  • Deyim ile atasözünü karıştırmak. Atasözü çoğunlukla tam bir yargı ve öğüt içerir; deyim bir durumu adlandırır.
  • Deyimin anlamını içindeki sözcüklerin tek tek anlamından çıkarmaya çalışmak. "İpe un sermek"te ne ip vardır ne un.

Nasıl çalışmalı?

Okuduğun kitapta bir deyimle karşılaşınca küçük bir deftere yaz, yanına da kendi kurduğun bir cümleyi ekle. Haftada birkaç deyim bile zamanla kalın bir liste olur. Soru çözerken tırnak içindeki sözcüğü bir an cümleden çıkar ve "Bu sözcüğü tek başına duysam aklıma ilk ne gelir?" diye sor. Cümledeki anlam bundan uzaklaşıyorsa yan ya da mecaz anlamla karşı karşıyasın. Eş sesli sözcüklerde sözcüğün yerine başka bir kelime koymayı dene: "yüz" yerine "surat" oturuyorsa anlam bellidir.

Sözcükte anlam türleri

Anlam türüNe demek?Örnek
Gerçek anlamSözcüğün akla gelen ilk anlamıElimi sıcak sobaya değdirdim.
Yan anlamTemel anlamla bağı süren yeni anlamdağın eteği, kapının kolu
Mecaz anlamTemel anlamdan tamamen uzaklaşan anlamBize çok sıcak davrandı.
Terim anlamBir bilim, sanat ya da meslek alanına özgü anlammatematikte açı, müzikte nota

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak içindeki deyim "çok sevinmek" anlamında kullanılmıştır?

Kendini dene

"Masanın ayağı" söz grubunda "ayak" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır.

"Damlaya damlaya göl olur." bir atasözüdür.

"Cevap" ile "yanıt" eş sesli sözcüklerdir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Sözcükte Anlam soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Yan anlam ile mecaz anlamı nasıl ayırırım?

Yan anlamda temel anlamla bir benzerlik ya da görev bağı sürer: "kapının kolu" tıpkı bir kol gibi tutmaya yarar. Mecaz anlamda bu bağ kopar ve sözcük soyut bir anlam kazanır: "kolu kanadı kırılmak" gibi.

Sözcükte Anlam konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.