Bir bakışta
- Konu, paragrafın neden söz ettiğidir; kısa bir ad öbeğiyle söylenir.
- Ana fikir yazarın asıl mesajıdır ve çoğunlukla paragrafın başında ya da sonundadır.
- Doğru olan ama metinde söylenmeyen bir yargı cevap olamaz.
- Akışı bozan cümle, paragrafın konusundan uzaklaşan cümledir.
- Soru kökündeki "çıkarılamaz", "değinilmemiştir" gibi ifadelerin altını çiz.
Konu nedir?
Bir paragrafı okuduktan sonra sayfayı kapatıp "Yazar bana ne söyledi?" sorusuna tek cümleyle cevap verebiliyorsan bu konunun temel becerisine sahipsin demektir. Parçada anlam; bir paragrafın ne anlattığını, yazarın asıl mesajını ve bu mesajı nasıl kurduğunu kavramaktır. LGS Türkçe sorularının önemli bir bölümü paragrafa dayandığı için dikkatli ve düzenli okumak doğrudan netine yansır.
Bilmen gerekenler
- Konu: Paragrafta neden söz edildiğidir. Kısa bir ad ya da söz öbeğiyle söylenir: "kitap okuma alışkanlığı".
- Ana fikir (ana düşünce): Yazarın okura vermek istediği asıl mesajdır. Genellikle paragrafın başında ya da sonunda yer alır ve bir yargı cümlesidir.
- Yardımcı fikir: Ana fikri destekleyen, açıklayan ayrıntılardır. Paragraftaki her cümle bir yardımcı fikir olabilir.
- Başlık: Paragrafın konusunu ya da ana fikrini en iyi yansıtan kısa ifadedir.
- Paragraf yapısı: Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Akışı bozan cümle, paragrafın konusundan uzaklaşan cümledir. Paragrafı ikiye bölme sorularında konunun değiştiği yeri ararsın.
- Anlatım biçimleri: Açıklayıcı (bilgi verir), öyküleyici (olay anlatır), betimleyici (sözcüklerle resim çizer), tartışmacı (bir görüşü savunur, karşı görüşü çürütür).
- Düşünceyi geliştirme yolları: Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma, tanık gösterme (alıntı yapma), sayısal verilerden yararlanma ve benzetme.
- Karma paragraf: Bir parçadan çıkarılabilecek ya da çıkarılamayacak yargıyı bulma, boşluk tamamlama ve paragraf oluşturma sorularıdır.
Sık yapılan hatalar
Öğrencilerin en çok takıldığı yer: öğrenci seçeneklerde doğru bir cümle görür ve onu işaretler, ama o cümle paragrafta hiç söylenmemiştir. Cevap her zaman metne dayanır.
- Paragrafta geçen bir ayrıntıyı ana fikir sanmak.
- "Çıkarılamaz" diye soran bir soruda "çıkarılır" mantığıyla cevap aramak; soru kökünü dikkatle okumamak.
- Uzun paragraflarda acele edip son cümleyi geçiştirmek. Ana fikir sık sık sondadır.
Nasıl çalışmalı?
Günde birkaç paragraf çöz, ama her birinin ardından ana fikri kendi cümlenle bir kenara yaz. Bu küçük adım, okuduğunu gerçekten anlayıp anlamadığını sana hemen gösterir. Soru kökünü paragraftan önce okursan neye dikkat edeceğini bilerek başlarsın. Yanlış yaptığın her soruda doğru cevabın metindeki hangi cümleye dayandığını bul ve altını çiz. Başlangıçta süre tutma; önce doğru okumayı oturt, hız arkasından gelir. Paragraf becerisi kitap okudukça büyüdüğü için planına her gün kısa bir okuma süresi koy.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Göçmen kuşların birçoğu uzun yolculuklarında yolun tamamını tek seferde uçmaz. Belirli noktalarda konaklar, beslenir, güç toplar ve sonra yola devam eder. Hiç durmadan uçmaya çalışan bir kuş, hedefine varamadan yorgun düşebilir. Uzun bir hedefe ulaşmak isteyen insan da yolunu parçalara bölmeli, ara duraklarda dinlenmeyi ihmal etmemelidir. Bu paragrafta asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap D. Kuşların göçü burada bir örnek; yazarın asıl söylemek istediği son cümlede: uzun hedeflere ulaşmak için yolu parçalara bölmek ve arada dinlenmek gerekir. Birinci seçenek yalnız bir ayrıntıdır, ikincisi metinde geçmez, üçüncüsü metinle çelişir. Cevap dördüncü seçenek.
Kendini dene
Paragrafta geçen her doğru bilgi, o paragrafın ana fikri olabilir.
Konu kısa bir söz öbeğiyle, ana fikir ise bir yargı cümlesiyle söylenir.
Betimleyici anlatımda amaç bir görüşü savunup karşı görüşü çürütmektir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Parçada Anlam soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Konu ile ana fikir arasındaki fark nedir?
Konu paragrafın neden söz ettiğidir ve kısa bir ad öbeğiyle söylenir ("göçmen kuşlar"). Ana fikir ise yazarın bu konu hakkında vermek istediği mesajdır ve bir yargı cümlesidir ("Uzun hedeflerde dinlenmek de gerekir.").
Parçada Anlam konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 5 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.