Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

LGS Türkçe · konu anlatımı

Anlatım Bozuklukları

Gereksiz sözcük, çelişen sözcükler, yanlış sözcük seçimi, öge eksikliği ve özne-yüklem uyumsuzluğu: LGS Türkçe anlatım bozuklukları ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Bir sözcüğü çıkardığında anlam değişmiyorsa o sözcük gereksizdir.
  • Anlamca çelişen sözcükler aynı cümlede kullanılmaz: "belki" ile "mutlaka" gibi.
  • "Kardeşim ile ben" gibi bir özne "biz" demektir; yüklem de buna uymalıdır.
  • Ortak kullanılan öge her yükleme uymalıdır; uymuyorsa öge eksikliği vardır.
  • Anlama dayalı bozukluklarda dil bilgisi doğrudur, sorun anlamdadır.

Konu nedir?

"Kitabı kütüphaneye geri iade ettim." cümlesini hızlı okursan sorunu görmezsin. Yavaş okuyunca "iade"nin zaten "geri verme" demek olduğunu fark edersin; "geri" fazladan gelmiştir. Anlatım bozukluğu, bir cümlenin anlamının bulanık olması, gereksiz sözcük taşıması ya da dil bilgisi kurallarına uymamasıdır. Bozukluklar iki grupta toplanır: anlama dayalı olanlar ve yapıya (dil bilgisine) dayalı olanlar. Bu konuyu öğrenmek kompozisyonlarında da daha açık yazmanı sağlar.

Bilmen gerekenler

  • Gereksiz sözcük kullanımı: Aynı anlamı veren iki sözcüğün birlikte kullanılmasıdır: "yaklaşık otuz kişi kadar" (yaklaşık ile kadar aynı anlamda), "geri iade etmek" (iade zaten geri vermektir). Sözcüklerden biri çıkarıldığında anlam değişmiyorsa gereksizdir.
  • Anlamca çelişen sözcükler: Birbiriyle çelişen anlamların aynı cümlede kullanılmasıdır: "Belki yarın mutlaka gelirim." (belki ile mutlaka çelişir).
  • Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması: Anlamı uymayan sözcük seçilmesidir. "Fiyatlar ucuzladı." cümlesinde ucuzlayan şey ürünün kendisidir; fiyat için "düştü" denir: "Fiyatlar düştü."
  • Deyimlerin yanlış kullanılması: Deyimin anlamına uymayan bir bağlamda kullanılmasıdır.
  • Anlam belirsizliği: Sözcüğün yanlış yerde kullanılması ya da eksik ek nedeniyle cümlenin birden fazla anlama gelmesidir.
  • Özne-yüklem uyumsuzluğu: Özne ile yüklemin kişi ya da sayı bakımından uyuşmamasıdır: "Kardeşim ile ben kampa gidecekler." (doğrusu "gideceğiz").
  • Öge eksikliği: Ortak kullanılan bir ögenin yüklemlerden birine uymamasıdır: "Arkadaşına güveniyor ve çok seviyor." cümlesinde "seviyor" yüklemi "arkadaşını" ister; doğrusu "Arkadaşına güveniyor ve onu çok seviyor." olur.
  • Ek yanlışlığı ya da eksikliği: Gerekli bir ekin eksik ya da yanlış kullanılmasıdır.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en sık görülen durum şudur: öğrenci cümleyi okurken eksik kalan yeri zihninde kendiliğinden tamamlar ve bozukluğu kaçırır. Beynimiz anlamı tahmin etmekte o kadar iyidir ki eksik bir ögeyi bile fark etmeyebiliriz.

  • Gereksiz sözcük ararken anlam için gerekli olan sözcüğü çıkarmak.
  • Özne birden fazla kişiden oluştuğunda yüklemin kişisini kontrol etmemek.

Nasıl çalışmalı?

Cümleyi içinden, kelime kelime ve yavaşça oku. Gereksizlik için şüphelendiğin sözcüğü çıkar ve "Anlam değişti mi?" diye bak. Uyumsuzluk için özneyi bir zamirle değiştir: "Kardeşim ile ben" yerine "biz" de, sonra yüklemin "biz"e uyup uymadığını dinle. Ortak ögeli uzun cümlelerde ögeyi her yüklemle ayrı ayrı dene: "Arkadaşına güveniyor." doğru, "Arkadaşına seviyor." kulağa yanlış geliyor. Yazdığın bir kompozisyonu bir gün bekletip sonra okumak, kendi bozukluklarını yakalamanın en kolay yoludur.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

Kendini dene

"Geri iade etmek" söz grubunda gereksiz sözcük vardır.

"Kardeşim ile ben kampa gidecekler." cümlesi doğrudur.

Özne-yüklem uyumsuzluğu anlama dayalı bir anlatım bozukluğudur.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Anlatım Bozuklukları soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Anlama dayalı bozukluk ile yapıya dayalı bozukluk nasıl ayrılır?

Anlama dayalı bozuklukta cümle dil bilgisi bakımından doğrudur ama anlamı sorunludur (gereksiz ya da çelişen sözcük gibi). Yapıya dayalı bozuklukta ise eksik öge, yanlış ek ya da özne-yüklem uyumsuzluğu gibi bir dil bilgisi hatası vardır.

Anlatım Bozuklukları konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.