Bir bakışta
- Negatif sayının çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir.
- (−3)² = 9 ama −3² = −9; parantez yoksa üs yalnız 3'e aittir.
- Negatif üs sayının tersini alır: 5⁻² = 1/25.
- Toplamada üsler toplanmaz; ortak çarpan parantezine alınır.
- Bilimsel gösterimde katsayı 1 ile 10 arasındadır: 1 ≤ a < 10.
Konu nedir?
Güneş ile Dünya arasındaki uzaklık yaklaşık 150 000 000 km'dir. Bu sayıyı her seferinde sıfırlarını sayarak yazmak yerine 1,5 · 10⁸ yazmak hem kısa hem de hataya daha kapalıdır. Üslü ifadeler bu işe yarar. aⁿ ifadesi, a sayısının n kez kendisiyle çarpımıdır: 2⁴ = 2 · 2 · 2 · 2 = 16. Burada a taban, n üs (kuvvet) adını alır. LGS'de konu genellikle bilimsel bir bilgiyle (gezegen uzaklıkları, hücre boyutları, dosya büyüklükleri) birlikte sorulur.
Bilmen gerekenler
- Tam sayıların kuvvetleri: Negatif bir sayının çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir: (−2)⁴ = 16, (−2)³ = −8.
- Parantez farkı: (−3)² = 9 ama −3² = −9. Parantez yoksa üs yalnız 3'e aittir.
- Sıfırıncı kuvvet: Sıfırdan farklı her sayının sıfırıncı kuvveti 1'dir: 7⁰ = 1.
- Negatif üs: a⁻ⁿ = 1 / aⁿ. Örneğin 2⁻³ = 1/8. Negatif üs sayının tersini alır; sonucu negatif yapmaz.
- Çarpma: Tabanlar aynıysa üsler toplanır: 3² · 3⁵ = 3⁷. Üsler aynıysa tabanlar çarpılır: 2³ · 5³ = 10³.
- Bölme: Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır: 5⁶ / 5² = 5⁴.
- Üssün üssü: (2³)² = 2⁶.
- Toplama-çıkarma: Kural yoktur, ortak çarpan parantezine alınır: 2⁵ + 2⁵ = 2 · 2⁵ = 2⁶.
- 10'un kuvvetleri: 10⁴ = 10 000, 10⁻² = 0,01. Ondalık sayılar 10'un kuvvetleriyle çözümlenebilir: 3,52 = 3 · 10⁰ + 5 · 10⁻¹ + 2 · 10⁻².
- Bilimsel gösterim: a · 10ⁿ biçimidir; 1 ≤ a < 10 ve n tam sayı olmalıdır. 45 000 = 4,5 · 10⁴, 0,0072 = 7,2 · 10⁻³.
Sık yapılan hatalar
Sınıfta en sık görülen hata, çarpma kuralını toplamaya taşımaktır: 2³ + 2⁴ işleminde üsleri toplayıp 2⁷ yazmak. Hesaplayınca fark hemen görünür: 8 + 16 = 24, 2⁷ ise 128.
- 23 · 10⁵ gibi, katsayısı 10'dan büyük bir ifadeyi bilimsel gösterim sanmak. Doğrusu 2,3 · 10⁶.
- Katsayıdaki virgülü kaydırırken üssü ters yönde değiştirmek. Katsayıda virgül sola gidince üs artar, sağa gidince azalır.
- −3² ile (−3)² ifadelerini aynı sanmak.
Nasıl çalışmalı?
2'nin 10'a, 3'ün 5'e, 5'in 4'e kadar olan kuvvetlerini ezbere bil; bunlar sorularda çok sık karşına çıkar. Bir kuralı unuttuğunda küçük bir örneği açarak kendin bul: 2² · 2³ = (2 · 2) · (2 · 2 · 2), yani beş tane 2 çarpılıyor, sonuç 2⁵. Bu yöntem kuralı ezberlemekten daha kalıcıdır. Bilimsel gösterim sorularında üç adım izle: sayıları a · 10ⁿ biçimine çevir, katsayıları kendi aralarında ve 10'un kuvvetlerini kendi aralarında çarp, en sonda katsayıyı 1 ile 10 arasına getir.
Üslü ifadelerde işlem kuralları
| Durum | Kural | Örnek |
|---|---|---|
| Sıfırıncı kuvvet | a⁰ = 1 (a ≠ 0) | 7⁰ = 1 |
| Negatif üs | a⁻ⁿ = 1 / aⁿ | 2⁻³ = 1/8 |
| Aynı tabanlı çarpma | Üsler toplanır | 3² · 3⁵ = 3⁷ |
| Aynı üslü çarpma | Tabanlar çarpılır | 2³ · 5³ = 10³ |
| Aynı tabanlı bölme | Üsler çıkarılır | 5⁶ / 5² = 5⁴ |
| Üssün üssü | Üsler çarpılır | (2³)² = 2⁶ |
| Toplama | Ortak çarpan parantezine alınır | 2⁵ + 2⁵ = 2⁶ |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Bir veri merkezinde 4500 sunucu vardır ve her sunucuda 2,4 · 10⁹ bayt veri saklanmaktadır. Bu veri merkezindeki toplam veri miktarının bilimsel gösterimi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap B. Önce 4500'ü bilimsel gösterime çevir: 4,5 · 10³. Toplam: 4,5 · 10³ · 2,4 · 10⁹ = (4,5 · 2,4) · 10¹² = 10,8 · 10¹². Katsayı 10'dan büyük kaldığı için son bir düzenleme gerekir: 10,8 = 1,08 · 10, sonuç 1,08 · 10¹³. İlk seçenek bu son adımı unutanların tuzağıdır.
Kendini dene
2³ + 2⁴ = 2⁷
23 · 10⁵ bilimsel gösterimle yazılmış bir sayıdır.
(−2)⁴ ifadesinin değeri pozitiftir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Üslü İfadeler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Negatif üs sayıyı negatif yapar mı?
Hayır. Negatif üs, sayının çarpmaya göre tersini almak demektir: 5⁻² = 1/25. Sonuç pozitif kalır.
Üslü İfadeler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.