Bir bakışta
- "En az" ≥, "en fazla" ≤, "-den fazla" >, "-den az" < ile gösterilir.
- Sayı doğrusunda < ve > için içi boş, ≤ ve ≥ için içi dolu daire kullanılır.
- İki tarafa aynı sayı eklenir ya da çıkarılırsa yön değişmez.
- Negatif bir sayıyla çarpılır ya da bölünürse yön ters çevrilir.
- Tam sayı gerektiren problemlerde sonucu bağlama göre yuvarla.
Konu nedir?
Bir asansörün kapısında "En fazla 8 kişi" yazar. 8 kişi binebilir, 7 kişi de binebilir, 9 kişi binemez. Bu uyarı aslında bir eşitsizliktir: kişi sayısı ≤ 8. Eşitsizlik, iki ifade arasındaki büyüklük-küçüklük ilişkisini gösterir. Bu konuda eşitsizlikleri sayı doğrusunda göstermeyi ve birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikleri çözmeyi öğrenirsin. Denklem çözebiliyorsan işin büyük kısmını zaten biliyorsun; fark, birkaç özel durumda ortaya çıkar.
Bilmen gerekenler
- Semboller: < (küçüktür), > (büyüktür), ≤ (küçük veya eşittir), ≥ (büyük veya eşittir).
- Günlük dil: "En az" ≥, "en fazla" ≤, "-den fazla" >, "-den az" < ile gösterilir.
- Sayı doğrusunda gösterim: < ve > için uç nokta içi boş daire, ≤ ve ≥ için içi dolu daire ile gösterilir. Çözüm kümesi uygun yöne doğru taranır.
- Toplama ve çıkarma: Eşitsizliğin iki tarafına aynı sayı eklenip çıkarılabilir; yön değişmez.
- Pozitif sayıyla çarpma ve bölme: Yön değişmez: 2x < 10 ise x < 5.
- Negatif sayıyla çarpma ve bölme: Yön ters çevrilir: −3x < 12 ise x > −4.
- Çözüm kümesi: Eşitsizliği sağlayan bütün değerlerdir. x gerçek sayıysa sonsuz çözüm vardır; tam sayı ya da doğal sayı isteniyorsa uygun olanları sayarsın.
- Problemlerde yuvarlama: Kişi, hafta, otobüs gibi tam sayı gerektiren durumlarda sonucu bağlama göre yuvarla. "En az" soruluyorsa bir üst tam sayıya çıkman gerekebilir.
Sık yapılan hatalar
Sınıfta en çok iki hata görülür. Birincisi, negatif bir sayıyla çarpıp bölünce yönü çevirmeyi unutmak. İkincisi, "en az kaç" sorularında sonucu aşağı yuvarlamak: 13,75 bulup 13'ü işaretlemek. 13 hafta yetmez; en az 14 hafta gerekir.
- İçi boş ve içi dolu daireyi karıştırmak.
- Sonucu bulduktan sonra kontrol etmemek. Bulduğun değeri eşitsizlikte yerine koyarak doğrula.
Nasıl çalışmalı?
Eşitsizliği denklem gibi çöz, ama her çarpma ya da bölme adımında durup bak: bu sayı negatif mi? Negatifse yönü hemen o satırda çevir; sonraya bırakınca unutulur. Sonucu mutlaka bir sayı doğrusunda göster; uç noktanın dahil olup olmadığını görmek, içi boş-dolu daire hatasını önler. Problemlerde "en az" ve "en fazla" ifadelerinin altını çiz ve hangi sembole karşılık geldiğini üstüne yaz. Tam sayı gerektiren cevaplarda bulduğun sayıyı ve bir eksiğini probleme yerleştir; hangisinin şartı sağladığını görmek tereddüdü bitirir.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Kumbarasında 150 TL bulunan Ece, her hafta kumbarasına 40 TL atacaktır. Ece, fiyatı 700 TL olan bir bisikleti alabilmek için en az kaç hafta para biriktirmelidir?
Cevap C. Hafta sayısı x olsun: 150 + 40x ≥ 700, 40x ≥ 550, x ≥ 13,75. Hafta sayısı tam sayı olmak zorunda, bu yüzden en az 14 hafta gerekir. Kontrol et: 13 haftada 150 + 520 = 670 TL (yetmez), 14 haftada 150 + 560 = 710 TL (yeter).
Kendini dene
−3x < 12 ise x < −4 olur.
x ≥ 2 eşitsizliği sayı doğrusunda 2'nin üzerinde içi dolu daireyle gösterilir.
Bir problemde kişi sayısı için x ≥ 6,4 bulunduysa en az 6 kişi gerekir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Eşitsizlikler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Eşitsizlikte yön neden negatif sayıyla çarpınca değişir?
2 < 5 doğrudur; iki tarafı −1 ile çarparsan −2 ve −5 elde edersin. Sayı doğrusunda −2, −5'in sağındadır, yani −2 > −5 olur. Bu yüzden yön ters çevrilir.
Eşitsizlikler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.