Bir bakışta
- Olasılık = istenen durum sayısı / tüm olası durum sayısı.
- Her olasılık 0 ile 1 arasındadır; kesin olay 1, imkânsız olay 0.
- Bir olayın olma ve olmama olasılıklarının toplamı 1'dir.
- Eş olasılıklı bir deneyde her sonucun gelme şansı aynıdır.
- Torbaya bilye eklenir ya da çıkarılırsa toplam durum sayısı da değişir.
Konu nedir?
Hileli olmayan bir zarı attığında 6 gelme şansın ile 1 gelme şansın aynıdır. Peki "çift sayı gelmesi" mi daha olası, "6 gelmesi" mi? Çift sayı, çünkü üç sonuç (2, 4, 6) bu olaya uyar. Olasılık bu tür karşılaştırmaları sayıyla yapar: her olayın gerçekleşme şansı 0 ile 1 arasında bir sayıdır. Zar atmak, torbadan bilye çekmek, kura çekmek gibi deneylerde hangi sonucun ne kadar beklendiğini hesaplamayı öğrenirsin. LGS'de konu kısa ama dikkat isteyen sorularla gelir.
Bilmen gerekenler
- Olası durumlar: Bir deneyin bütün sonuçlarıdır. Bir zar atıldığında olası durumlar 1, 2, 3, 4, 5, 6'dır.
- İstenen durum: Olasılığı sorulan olaya uyan sonuçlardır. "Zarın çift gelmesi" için istenen durumlar 2, 4, 6'dır.
- Eş olasılık: Her sonucun gelme şansı aynıysa sonuçlar eş olasılıklıdır. Hileli olmayan bir zar ya da madeni para buna örnektir.
- Olasılık hesabı: Olasılık = istenen durum sayısı / tüm olası durum sayısı. Zarın çift gelme olasılığı 3/6 = 1/2'dir.
- Sınırlar: Her olasılık 0 ile 1 arasındadır. Kesin olayın olasılığı 1, imkânsız olayın olasılığı 0'dır.
- Olma ve olmama: Bir olayın olma olasılığı ile olmama olasılığının toplamı 1'dir. Yağmur yağma olasılığı 3/10 ise yağmama olasılığı 7/10'dur.
- Daha olası, daha az olası: Olasılıkları kesir olarak karşılaştırarak hangi olayın daha olası olduğunu bulabilirsin.
Sık yapılan hatalar
Sınıfta en çok toplam durum sayısı yanlış sayılır; özellikle torbaya bilye eklenen ya da torbadan bilye çıkarılan sorularda öğrenci yalnız istenen rengi günceller, toplamı eski hâliyle bırakır.
- İstenen durumu paydaya, tüm durumu paya yazmak. Sonuç 1'den büyük çıkıyorsa bu hatayı yapmışsındır.
- "Değil", "en az", "en çok" sözcüklerini atlamak. "Kırmızı olmama" olasılığı soruluyorsa kırmızı dışındaki bütün renkleri say.
- Eş olasılıklı olmayan durumlarda (örneğin farklı büyüklükteki çark dilimlerinde) her sonucu eşit şanslı sanmak.
Nasıl çalışmalı?
Soruyu okurken kâğıda iki satır yaz: "Tümü: …" ve "İstenen: …". Bu iki sayıyı ayrı ayrı bulmadan kesir kurma. Torba sorularında renkleri ve sayılarını küçük bir tabloya geçir; torbaya bir şey eklenip çıkarılırsa tabloyu güncelle. Bilinmeyen bir sayı varsa olasılığı veren eşitliği kur ve denklemi çöz; aşağıdaki örnek tam olarak böyle bir soru. "Olmama" sorularında iki yol var: istenmeyen rengi dışarıda bırakıp kalanları saymak ya da olma olasılığını 1'den çıkarmak. İkisini de dene ve aynı sonucu bulduğunu gör.
Olasılıkta temel kavramlar (bir zar atılıyor)
| Kavram | Anlamı | Zar örneği |
|---|---|---|
| Olası durumlar | Deneyin bütün sonuçları | 1, 2, 3, 4, 5, 6 |
| İstenen durum | Sorulan olaya uyan sonuçlar | Çift gelmesi: 2, 4, 6 |
| Olasılık | İstenen durum sayısı / tüm durum sayısı | Çift gelme: 3/6 = 1/2 |
| Kesin olay | Olasılığı 1 olan olay | 6 ya da daha küçük bir sayı gelmesi |
| İmkânsız olay | Olasılığı 0 olan olay | 7 gelmesi |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Bir torbada 4 kırmızı, 6 mavi ve bir miktar yeşil bilye vardır. Torbadan rastgele çekilen bir bilyenin mavi olma olasılığı 1/3 olduğuna göre torbada kaç yeşil bilye vardır?
Cevap D. Toplam bilye sayısını bilmiyoruz; ona T diyelim. Mavi olma olasılığı 6 / T = 1/3, buradan T = 18. Kırmızı ve mavi bilyeler 4 + 6 = 10 tane olduğuna göre yeşil bilye sayısı 18 − 10 = 8 olur. Kontrol: 6/18 = 1/3.
Kendini dene
Bir olayın olasılığı 5/4 olabilir.
Hileli olmayan bir zarda 6 gelme olasılığı ile 1 gelme olasılığı eşittir.
Farklı büyüklükte dilimleri olan bir çarkta her dilimin gelme olasılığı eşittir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Basit Olayların Olma Olasılığı soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Olasılık 1'den büyük olabilir mi?
Hayır. İstenen durum sayısı tüm durum sayısından büyük olamayacağı için olasılık en fazla 1'dir. Sonucun 1'den büyük çıkıyorsa pay ile paydayı karıştırmışsındır.
Basit Olayların Olma Olasılığı konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.