Bir bakışta
- Ötelemede şeklin her noktası aynı yönde, aynı miktarda kayar; duruş değişmez.
- Sağa-sola öteleme x'i, yukarı-aşağı öteleme y'yi değiştirir.
- x eksenine göre yansımada y'nin, y eksenine göre yansımada x'in işareti değişir.
- Yansımada nokta ile görüntüsü simetri doğrusuna eşit uzaklıktadır.
- Ardışık dönüşümlerde adımları sırayla uygula ve her ara sonucu yaz.
Konu nedir?
Aynanın karşısında sağ elini kaldırdığında görüntün sol elini kaldırıyormuş gibi görünür. Yansımanın en tanıdık örneği budur: görüntü aynı büyüklükte ama duruşu ters dönmüştür. Dönüşüm geometrisi, bir şeklin düzlemde yer değiştirmesini inceler. 8. sınıfta iki temel dönüşümü öğrenirsin: öteleme (kaydırma) ve yansıma (ayna görüntüsü). Bu dönüşümlerde şeklin büyüklüğü değişmez; görüntü, ilk şekle eştir. LGS'de konu kareli zemin, koordinat sistemi ve desen tasarımı gibi bağlamlarla sorulur.
Bilmen gerekenler
- Öteleme: Şeklin her noktası aynı yönde ve aynı miktarda kaydırılır. Şeklin biçimi, büyüklüğü ve duruşu (yönelimi) değişmez.
- Koordinatta öteleme: Sağa a birim ötelemede x koordinatına a eklenir, sola ötelemede çıkarılır. Yukarı b birim ötelemede y koordinatına b eklenir, aşağı ötelemede çıkarılır.
- Yansıma: Şekil bir doğruya (simetri doğrusuna) göre ayna görüntüsüne dönüşür. Her nokta ile görüntüsü, doğruya eşit uzaklıktadır ve onları birleştiren doğru parçası simetri doğrusuna diktir.
- x eksenine göre yansıma: (x, y) noktası (x, −y) olur. Yalnız y'nin işareti değişir.
- y eksenine göre yansıma: (x, y) noktası (−x, y) olur. Yalnız x'in işareti değişir.
- Yönelim: Yansımada şeklin duruşu ters döner; sağa bakan bir ok, dikey bir doğruya göre yansıyınca sola bakar. Ötelemede ise duruş aynı kalır.
- Ardışık dönüşümler: Bir şekle arka arkaya birden fazla dönüşüm uygulanabilir. Her adımı sırayla uygula; bazı durumlarda sıranın değişmesi sonucu da değiştirir.
- Ötelemeli yansıma: Bir yansıma ile yansıma doğrusuna paralel bir ötelemenin art arda uygulanmasıdır; kumda yürürken bırakılan ayak izleri buna güzel bir örnektir.
Sık yapılan hatalar
Sınıfta en çok eksen adı ile değişen koordinat karışır: "x eksenine göre yansıma" duyulunca x'in işareti değiştirilir. Oysa nokta x ekseninin bir yanından öbür yanına geçer; yani yukarı-aşağı yer değiştirir ve değişen y'dir.
- Sağa-sola ötelemede y koordinatını, yukarı-aşağı ötelemede x koordinatını değiştirmek.
- Ardışık dönüşümlerde adımların sırasını karıştırmak.
- Kareli zeminde kareleri sayarken başlangıç karesini de saymak.
Nasıl çalışmalı?
Kareli kâğıda "L" harfi gibi simetrik olmayan küçük bir şekil çiz. Kare ya da daire gibi simetrik şekillerde yansımanın duruşu ters çevirdiğini göremezsin. Bu şekle farklı ötelemeler ve yansımalar uygula, her köşeyi tek tek taşı. Koordinat sorularında kuralı ezberden uygulamak yerine noktayı zihninde düzleme yerleştir: x eksenine göre yansıyan nokta eksenin öbür tarafına, aynı uzaklığa geçer. Kareli zeminde "1 birim sağa" bir sonraki çizgiye geçmek demektir; başlangıç noktasını saymaya katma. Ardışık sorularda her ara sonucu yazarak ilerle, adım atlama.
Koordinat düzleminde dönüşüm kuralları
| Dönüşüm | (x, y) noktası neye dönüşür? | Örnek: (3, −1) |
|---|---|---|
| a birim sağa öteleme | (x + a, y) | 2 birim sağa: (5, −1) |
| a birim sola öteleme | (x − a, y) | 2 birim sola: (1, −1) |
| b birim yukarı öteleme | (x, y + b) | 3 birim yukarı: (3, 2) |
| b birim aşağı öteleme | (x, y − b) | 1 birim aşağı: (3, −2) |
| x eksenine göre yansıma | (x, −y) | (3, 1) |
| y eksenine göre yansıma | (−x, y) | (−3, −1) |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Koordinat sisteminde A(2, −3) noktası önce x eksenine göre yansıtılıyor, sonra elde edilen nokta 4 birim sola öteleniyor. Son durumda elde edilen noktanın koordinatları aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap A. Adım adım ilerle. x eksenine göre yansımada y'nin işareti değişir: A(2, −3) → (2, 3). 4 birim sola ötelemede x'ten 4 çıkarılır: (2 − 4, 3) = (−2, 3). Yansımayı atlayıp yalnız ötelersen (−2, −3) bulursun; bu da seçeneklerde bir tuzak.
Kendini dene
(4, 5) noktasının x eksenine göre yansıması (−4, 5) olur.
Ötelemede şeklin büyüklüğü ve duruşu değişmez.
Yansıma sonucunda elde edilen görüntü ilk şekle eştir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Dönüşüm Geometrisi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Öteleme ile yansımanın farkı nedir?
İkisinde de şeklin büyüklüğü değişmez. Ötelemede şekil yalnız kayar ve duruşu aynı kalır; yansımada ise şekil ayna görüntüsüne döner, duruşu ters çevrilir.
Dönüşüm Geometrisi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.