Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Türkçe · konu anlatımı

Cümle Türleri

Yüklemin türüne ve yerine, anlamına ve yapısına göre cümleler; basit, birleşik, sıralı ve bağlı cümle farkı ve KPSS tarzı örnek soru.

Bir bakışta

  • Yüklemi çekimli fiilse fiil cümlesi, isim soylu sözcükse isim cümlesidir.
  • Yüklem sondaysa kurallı, sonda değilse devrik cümledir.
  • Fiilimsi, şart eki ya da “ki” bağlacı içeren cümle birleşiktir.
  • Bağımsız cümleler virgülle ayrılırsa sıralı, bağlaçla bağlanırsa bağlı cümle olur.
  • Biçim ile anlamı ayrı değerlendir: “Gelmez olur mu?” anlamca olumludur.

Konu nedir?

"Hava soğuktu." ile "Hava soğudu." arasında tek bir ses farkı var, ama ilki isim, ikincisi fiil cümlesidir. Cümle türleri, cümleleri yüklemin türüne ve yerine, anlamına ve yapısına göre sınıflandırır. KPSS'de genelde şöyle sorulur: bu ölçütlerden ikisi tek soruda birleştirilir, örneğin "yüklemine göre isim, yapısına göre birleşik cümle hangisidir?". Sözcük türlerini ve fiilimsileri tanıyorsan konunun büyük kısmına zaten hazırsın.

Bilmen gerekenler

  • Yüklemin türüne göre: Yüklemi çekimli fiil olan cümle fiil cümlesi, isim soylu sözcük (ek fiil almış ya da almamış) olan cümle isim cümlesidir: "Hava soğuktu." isim cümlesidir.
  • Yüklemin yerine göre: Yüklem sondaysa kurallı, sonda değilse devrik, yüklem hiç yoksa ve üç nokta ile bitiyorsa eksiltili cümle.
  • Anlamına göre: Olumlu, olumsuz, soru ve ünlem cümleleri. "Gelmez olur mu?" biçimce soru ve olumsuz, anlamca olumlu olabilir; biçim ile anlamı ayrı değerlendir.
  • Yapısına göre:
  1. Basit cümle: Tek yüklemi vardır ve fiilimsi içermez.
  2. Birleşik cümle: Bir temel cümle ile ona bağlı yan cümleden oluşur. Fiilimsi içeren cümleler (girişik), şart eki taşıyan cümleler (şartlı), "ki" bağlacıyla kurulan cümleler ve iç içe cümleler bu gruptadır.
  3. Sıralı cümle: Virgül ya da noktalı virgülle ayrılmış, birbirine anlamca bağlı bağımsız cümlelerdir; ortak öge taşıyabilir.
  4. Bağlı cümle: Bağımsız cümlelerin "ama, ve, fakat, çünkü" gibi bağlaçlarla bağlanmasıyla oluşur.

Sık yapılan hatalar

  • Fiilimsiyi gözden kaçırıp birleşik cümleyi basit saymak: "Okuduğun kitap ilginçmiş." birleşik cümledir.
  • Ek fiil almış isim yüklemini fiil sanmak: "Yorgundum." isim cümlesidir.
  • Bağlaçla bağlanmış cümleyi birleşik cümle sanmak; bağlı cümle ayrı bir türdür.
  • Biçimce olumsuz cümlenin anlamını da olumsuz kabul etmek.

Nasıl çalışmalı?

Kuralları tek oturumda çıkar, ikinci oturumda yalnız soru çöz. Her cümlede aynı üç soruyu sırayla sor: yüklem isim mi fiil mi, sonda mı, cümlede fiilimsi ya da şart eki var mı? Bu sıra alışkanlık olunca soru başına harcadığın süre kısalır ve şıklar arasında gidip gelmezsin. Hafta içi kısa tekrarlarda ögeler konusuyla karma test çöz; iki konu aynı cümleler üzerinden çalışıldığında birbirini pekiştirir.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdaki cümlelerden hangisi yüklemine göre isim, yapısına göre birleşik cümledir?

Kendini dene

“Yorgundum.” bir fiil cümlesidir.

“Okuduğun kitap ilginçmiş.” birleşik cümledir.

“Toplantı uzun sürdü ama verimliydi.” birleşik cümledir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Cümle Türleri soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Sıralı cümle ile bağlı cümle arasındaki fark nedir?

Sıralı cümlede bağımsız cümleler virgül ya da noktalı virgülle ayrılır. Bağlı cümlede ise “ama, ve, çünkü” gibi bir bağlaçla birbirine bağlanır.

Cümle Türleri konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.