Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Tarih · konu anlatımı

Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi

Malazgirt'ten Kösedağ'a Anadolu'nun Türkleşmesi: I. ve II. dönem beylikleri, Türkiye Selçuklu savaşları, ahilik ve kervansaraylar.

Bir bakışta

  • I. dönem beylikleri: Saltuklu, Mengücekli, Danişmentli, Artuklu ve ilk Türk donanmasını kuran Çaka Beyliği.
  • Miryokefalon (1176) ile Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.
  • Yassıçemen kazanıldı ama Moğollarla aradaki tampon bölge ortadan kalktı.
  • Kösedağ (1243) yenilgisi Moğol egemenliğini ve II. dönem beyliklerini getirdi.
  • Karamanoğlu Mehmet Bey 1277'de Türkçeyi resmî dil ilan etti.

Konu nedir?

Malazgirt'ten (1071) sonra Anadolu'da önce küçük beylikler, ardından Türkiye Selçuklu Devleti kuruldu. Kösedağ yenilgisiyle (1243) Selçuklu otoritesi zayıflayınca ikinci bir beylikler dalgası geldi; Osmanlı bu dalgadan çıktı. Ünitenin arkasındaki soru hep aynıdır: Anadolu nasıl Türk yurdu oldu? Savaşların sonuçları ve kültür kurumlarının topluma etkisi bu soru etrafında sorulur.

Bilmen gerekenler

Siyasi tarih

  • I. dönem beylikleri: Saltuklular (Erzurum), Mengücekliler (Erzincan, Divriği), Danişmentliler (Sivas, Tokat), Artuklular (Diyarbakır, Mardin) ve İzmir'de ilk Türk donanmasını kuran Çaka Beyliği.
  • Türkiye Selçuklu Devleti: Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından kuruldu; ilk başkent İznik'tir. I. Haçlı Seferi'nden sonra başkent Konya'ya taşındı.
  • Miryokefalon (1176): II. Kılıç Arslan'ın Bizans'ı yenmesiyle Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti; Bizans savunmaya çekildi.
  • Ticaret ve deniz: Antalya ve Sinop'un alınmasıyla Akdeniz ve Karadeniz ticaretine açılındı. Alaeddin Keykubat döneminde Alanya alındı ve Kırım'daki Suğdak'a sefer düzenlendi.
  • Yassıçemen (1230): Harezmşahlara karşı kazanıldı; ancak Selçuklular ile Moğollar arasındaki tampon bölge ortadan kalktı.
  • Babai İsyanı (1240) devleti içeriden sarstı; Kösedağ Savaşı (1243) ile Moğollara yenilen devlet Moğol egemenliğine girdi ve siyasi birlik dağıldı.
  • II. dönem beylikleri: Karamanoğulları, Osmanoğulları, Germiyanoğulları, Candaroğulları, denizcilikte öne çıkan Aydınoğulları, Ramazanoğulları ve Dulkadiroğulları. Karamanoğlu Mehmet Bey 1277'de yayımladığı fermanla Türkçeyi resmî dil ilan etti.

Kültürel tarih

  • Ticaret politikası: Yollar üzerine kervansaraylar yapıldı; kervanların uğradığı zararı devletin karşılaması bir tür sigorta işlevi gördü.
  • Ahilik: Ahi Evran'ın öncülüğünde esnaf ve sanatkârları örgütleyen, ahlak ve meslek eğitimini birleştiren teşkilattır.
  • Düşünce hayatı: Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş Veli bu dönemde yaşadı.
  • Mimari: Cami, medrese, kümbet, kervansaray ve darüşşifalar. Mengücekliler döneminden kalan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Sık yapılan hatalar

  • Malazgirt ile Miryokefalon'un sonuçlarını karıştırmak: Malazgirt Anadolu'nun kapılarını açtı, Miryokefalon Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirdi.
  • Yassıçemen kazanıldığı için sonuçlarının hep olumlu olduğunu düşünmek.
  • Türkçeyi resmî dil ilan eden fermanı Selçuklu sultanlarına bağlamak; ferman Karamanoğlu Mehmet Bey'e aittir.
  • Divriği Ulu Camii'ni Türkiye Selçuklu sultanlarının eseri sanmak; yapı Mengüceklilerden kalmadır.

Nasıl çalışmalı?

Beylikleri bir Anadolu haritası üzerinde çalış ve her birini şehrine iğnele: Saltuklu Erzurum, Mengücekli Erzincan-Divriği, Danişmentli Sivas-Tokat, Artuklu Diyarbakır-Mardin, Çaka İzmir. On dakikalık bir harita oturumu, aynı listeyi defalarca okumaktan daha kalıcı iz bırakır. Savaşlar için zaman çizelgesini kullan ve her satırı "kime karşı, ne değişti?" diye oku. Kültür sorularında kervansaray ve ahiliğin ekonomiye ve topluma ne kazandırdığını tek cümleyle söyleyebilmek yeterlidir.

Zaman çizelgesi

  1. 1071Malazgirt Zaferi; Anadolu'nun kapıları açıldı.
  2. 1176Miryokefalon Savaşı; II. Kılıç Arslan Bizans'ı yendi.
  3. 1230Yassıçemen Savaşı; Harezmşahlar yenildi.
  4. 1240Babai İsyanı devleti içeriden sarstı.
  5. 1243Kösedağ Savaşı; Moğol egemenliği başladı.
  6. 1277Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi resmî dil ilan etti.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdaki savaşlardan hangisinin sonucunda Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir?

Kendini dene

Yassıçemen Savaşı kazanıldığı için yalnızca olumlu sonuçlar doğurdu.

Ahilik, esnaf ve sanatkârları meslek ve ahlak eğitimiyle örgütleyen bir teşkilattır.

Osmanoğulları I. dönem Anadolu beyliklerindendir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

I. ve II. dönem beylikleri nasıl ayırt edilir?

Kuruluş zamanına bak. I. dönem beylikleri Malazgirt'ten sonra, Türkiye Selçuklu Devleti güçlenmeden önce kuruldu. II. dönem beylikleri Kösedağ yenilgisiyle Selçuklu otoritesi zayıflayınca ortaya çıktı; Osmanlı bu ikinci gruptandır.

Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.