Bir bakışta
- Mondros'un 7. maddesi her yeri işgale açtı; 24. madde altı doğu vilayetini hedef aldı.
- Amasya Genelgesi savaşın gerekçesini, amacını ve yöntemini ilk kez ortaya koydu.
- Erzurum toplanışta bölgesel, kararlarda ulusaldır; Temsil Heyeti orada kuruldu.
- Sivas'ta bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleşti.
- Misak-ı Millî'yi son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul etti (28 Ocak 1920).
Konu nedir?
30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros'tan 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılışına kadar geçen on sekiz ay. Anadolu'daki direnişin örgütlendiği bu dönemde sınavın en sevdiği soru şudur: "Bu karar hangi toplantıda alındı?" Genelge ve kongrelerin kararları birbirine benzediği için dikkatli ayrım isteyen bir ünitedir.
Bilmen gerekenler
Mondros ve işgaller
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Ordu terhis edilecek, Boğazlar açılacaktı. 7. madde İtilaf devletlerine güvenliklerini tehdit eden her yeri işgal etme hakkı verdi; 24. madde ile Doğu Anadolu'daki altı vilayette karışıklık çıkması hâlinde buraların işgal edilebileceği belirtildi.
- İşgaller ve cemiyetler: İzmir'in Yunanlılarca işgali (15 Mayıs 1919) millî direnişi hızlandırdı. Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak gibi yararlı cemiyetler bölgesel direnişi örgütledi; silahlı halk direnişi Kuva-yı Millîye adını aldı.
Kongreler ve genelgeler
- Samsun'a çıkış (19 Mayıs 1919) ve Havza Genelgesi: İşgallerin mitinglerle protesto edilmesi istendi.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Kurtuluş Savaşı'nın gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez belirtildi.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz – 7 Ağustos 1919): Toplanış biçimi bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından ulusaldır. Manda ve himaye kabul edilemez kararı alındı, Temsil Heyeti oluşturuldu.
- Sivas Kongresi (4–11 Eylül 1919): Bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi, manda ve himaye kesin olarak reddedildi, Temsil Heyeti bütün yurdu temsil eder hâle geldi ve İrade-i Millîye gazetesi çıkarıldı.
- Amasya Görüşmesi (Ekim 1919): İstanbul Hükûmeti, Temsil Heyeti'ni resmî bir muhatap olarak kabul etmiş oldu.
- Misak-ı Millî (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi; millî sınırlar ve tam bağımsızlık ilkesi belirlendi.
- İstanbul'un resmen işgali (16 Mart 1920): Mebusan Meclisi dağıtıldı; bu gelişme Ankara'da yeni bir meclisin açılmasının yolunu açtı.
Sık yapılan hatalar
- Manda ve himayenin reddini tek bir kongreye bağlamak. Erzurum'da karar olarak alındı, Sivas'taki tartışmaların ardından kesinleşti.
- Misak-ı Millî'yi bir kongre kararı sanmak. Onu son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul etti.
- Havza ile Amasya genelgelerinin içeriğini karıştırmak: Havza protesto çağrısıdır, Amasya savaşın programını ortaya koyar.
- Amasya Genelgesi (Haziran 1919) ile Amasya Görüşmesi'ni (Ekim 1919) karıştırmak. İkincisi İstanbul Hükûmeti ile Temsil Heyeti arasındaki görüşmedir.
Nasıl çalışmalı?
Toplantıları zaman çizelgesi sırasıyla bir kez yüksek sesle anlat ve her birinde "ilk kez ne oldu?" sorusunu cevapla. Ardından kararları ilkelerle eşleştir: "manda ve himaye kabul edilemez" tam bağımsızlığa, "milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" millî egemenliğe bağlanır. KPSS bu eşleştirmeyi sık kullanır. Erzurum ile Sivas'ı aynı soruda karşılaştırmak bu ünitenin en tipik tuzağıdır; aşağıdaki tabloyu kapatıp satırları ezbere doldurabiliyorsan hazırsın.
Erzurum ve Sivas kongreleri
| Özellik | Erzurum Kongresi | Sivas Kongresi |
|---|---|---|
| Toplanış | Bölgesel (doğu illerinin delegeleri) | Ulusal |
| Kararların niteliği | Ulusal | Ulusal |
| Temsil Heyeti | Kuruldu | Bütün yurdu temsil eder hâle geldi |
| Cemiyetler | Birleşme kararı yok | Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi |
| Manda ve himaye | Kabul edilemez kararı alındı | Kesin olarak reddedildi |
Zaman çizelgesi
- 30 Ekim 1918Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı.
- 15 Mayıs 1919İzmir Yunanlılarca işgal edildi.
- 19 Mayıs 1919Mustafa Kemal Samsun'a çıktı.
- 22 Haziran 1919Amasya Genelgesi yayımlandı.
- 23 Temmuz 1919Erzurum Kongresi toplandı.
- 4 Eylül 1919Sivas Kongresi toplandı.
- 28 Ocak 1920Misak-ı Millî kabul edildi.
- 16 Mart 1920İstanbul resmen işgal edildi.
- 23 Nisan 1920TBMM Ankara'da açıldı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Aşağıdakilerden hangisi Sivas Kongresi'nde gerçekleşen gelişmelerden biri değildir?
Cevap A. Misak-ı Millî, 28 Ocak 1920'de son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi; Sivas Kongresi'nin kararları arasında yer almaz. Diğer dört seçenek Sivas Kongresi'nin sonuçlarıdır.
Kendini dene
Misak-ı Millî Sivas Kongresi'nde kabul edilmiştir.
Havza Genelgesi, işgallerin mitinglerle protesto edilmesini istedi.
Temsil Heyeti ilk kez Sivas Kongresi'nde oluşturuldu.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Erzurum ve Sivas kongrelerini nasıl ayırt ederim?
Erzurum toplanış bakımından bölgesel, kararları bakımından ulusaldır; Temsil Heyeti burada kuruldu. Sivas ise her bakımdan ulusaldır; cemiyetler burada birleşti ve Temsil Heyeti bütün yurdu temsil eder oldu.
Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.