Bir bakışta
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ilk muhalefet partisidir; Şeyh Sait İsyanı'ndan sonra kapatıldı.
- Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) kısa sürede kendini feshetti.
- Musul 1926 Ankara Antlaşması ile Irak'a bırakıldı.
- Balkan Antantı: Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya. Sadabat: Türkiye, İran, Irak, Afganistan.
- Montrö (1936) Boğazlar Komisyonu'nu kaldırdı, bölgeyi silahlandırma hakkını Türkiye'ye verdi.
- Hatay 1939'da, Atatürk'ün ölümünden sonra Türkiye'ye katıldı.
Konu nedir?
Cumhuriyetin ilk on beş yılı iki cephede geçti. İçeride çok partili hayat iki kez denendi ve iki seferinde de kalıcı olmadı. Dışarıda Lozan'dan kalan dosyalar tek tek kapatıldı ve bölgesel ittifaklar kuruldu. Sık görülen soru tipi şudur: bir sorun verilir ve hangi yıl, hangi antlaşmayla çözüldüğü sorulur. İç politikada ise partilerin kuruluş ve kapanış nedenleri öne çıkar.
Bilmen gerekenler
İç politika ve partiler
- Halk Fırkası 1923'te kuruldu, 1924'te Cumhuriyet Halk Fırkası adını aldı.
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924): Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisidir; Kazım Karabekir ve arkadaşları tarafından kuruldu. Şeyh Sait İsyanı (1925) sonrasında çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu döneminde kapatıldı.
- İzmir Suikast Girişimi (1926): Mustafa Kemal'e yönelik bir suikast planıydı.
- Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Ali Fethi Okyar tarafından kuruldu ve kısa süre sonra kendini feshetti. Aynı yıl Menemen Olayı yaşandı.
- Çok partili hayata kalıcı geçiş Atatürk'ten sonra, 1940'ların ortasında gerçekleşti.
Dış politika
- Lozan'dan kalan sorunlar: Musul, nüfus mübadelesinde ortaya çıkan "etabli" sorunu, yabancı okullar ve Osmanlı borçlarının ödenmesi.
- Musul: 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak'a bırakıldı.
- Milletler Cemiyeti (1932): Türkiye davet üzerine üye oldu.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında; Balkanlarda mevcut sınırların korunmasını amaçladı.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Lozan'la kurulan Boğazlar Komisyonu kaldırıldı, yetkileri Türkiye'ye geçti; Türkiye Boğazlar bölgesini silahlandırma hakkı kazandı.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı.
- Hatay: 1938'de bağımsız Hatay Devleti kuruldu; 1939'da Hatay Meclisi Türkiye'ye katılma kararı aldı. Katılım, Atatürk'ün ölümünden sonra gerçekleşti.
Sık yapılan hatalar
- Montrö'yü Lozan Antlaşması'nın bir maddesi sanmak. Montrö, Lozan'daki Boğazlar rejimini değiştiren ayrı bir sözleşmedir.
- Balkan Antantı ile Sadabat Paktı'nın üyelerini karıştırmak.
- Hatay'ın Atatürk hayattayken Türkiye'ye katıldığını düşünmek.
- Musul'un 1926'da Türkiye'ye bırakıldığını sanmak; antlaşmayla Irak'a bırakıldı.
Nasıl çalışmalı?
İç politikayı bir hikâye gibi oku: parti kuruldu → bir olay yaşandı → parti kapandı. Terakkiperver için olay Şeyh Sait İsyanı'dır; Serbest Fırka için kısa ömür ve ardından Menemen. Dış politikada her dosya için "sorun, yıl, çözüm" satırı yaz; Montrö satırının yanına Lozan'daki Boğazlar rejimini de ekle, ikisi çoğu zaman aynı soruda karşılaştırılır. Balkan Antantı ve Sadabat'ın üyelerini bir haritada bir kez işaretlemek, ikisini karıştırmanı büyük ölçüde önler: biri batıda Balkanlar, diğeri doğuda komşular.
Zaman çizelgesi
- 1924Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
- 1925Şeyh Sait İsyanı; Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı.
- 1926Ankara Antlaşması ile Musul Irak'a bırakıldı.
- 1930Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu ve kendini feshetti; Menemen Olayı.
- 1932Türkiye Milletler Cemiyeti'ne üye oldu.
- 1934Balkan Antantı imzalandı.
- 1936Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı.
- 1937Sadabat Paktı imzalandı.
- 1938Hatay Devleti kuruldu.
- 1939Hatay Meclisi Türkiye'ye katılma kararı aldı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. Boğazlar Komisyonu kaldırılarak yetkileri Türkiye'ye devredilmiştir. II. Türkiye, Boğazlar bölgesinde asker bulundurma ve tahkimat yapma hakkı kazanmıştır. III. Hatay sorunu bu sözleşmeyle çözüme kavuşturulmuştur.
Cevap D. Montrö (1936) ile Boğazlar Komisyonu kaldırıldı; Türkiye Boğazlar üzerinde tam egemenlik kazandı ve bölgeyi silahlandırma hakkı elde etti (I ve II). Hatay sorunu ayrı bir süreçle 1939'da çözüldü, bu yüzden III yanlıştır.
Kendini dene
Hatay, Atatürk hayattayken Türkiye'ye katıldı.
Montrö, Lozan'daki Boğazlar rejimini değiştiren ayrı bir sözleşmedir.
Sadabat Paktı'nın üyeleri arasında Yunanistan da vardır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Atatürk Dönemi İç ve Dış Politika soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Atatürk dönemi dış politikasının temel ilkesi nedir?
"Yurtta sulh, cihanda sulh" anlayışıdır. Sorunlar mümkün olduğunca barışçı yollarla, uluslararası hukuk ve antlaşmalar çerçevesinde çözülmeye çalışıldı; Balkan Antantı ve Sadabat Paktı bu anlayışın örnekleridir.
Atatürk Dönemi İç ve Dış Politika konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.