Bir bakışta
- Saltanat 1 Kasım 1922'de, halifelik 3 Mart 1924'te kaldırıldı.
- 3 Mart 1924'te Tevhid-i Tedrisat kabul edildi, Şer'iye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı.
- Türk Medeni Kanunu (1926) İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak hazırlandı.
- Kadınların siyasi hakları aşamalıdır: belediye 1930, muhtarlık 1933, milletvekilliği 1934.
- 1929 bunalımından sonra devletçilik benimsendi; I. Beş Yıllık Sanayi Planı 1934'te başladı.
Konu nedir?
1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla başlayıp 1930'ların sonuna uzanan dönemde devletin yapısı, hukuk sistemi, okul, yazı, kılık kıyafet, takvim ve ekonomi yeniden düzenlendi. KPSS bu ünitede bir inkılabın yılını, hangi alana ait olduğunu ve neyi amaçladığını sorar. Bir inkılabı gördüğünde bunlara cevap verebiliyorsan hazırsın.
Bilmen gerekenler
Siyasi inkılaplar
- Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Ankara'nın başkent olması (13 Ekim 1923), Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923).
- Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924): Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi, Şer'iye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı.
- 1924 Anayasası kabul edildi. Kadınlar belediye (1930), muhtarlık (1933) ve milletvekili (1934) seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
Hukuk, eğitim ve toplumsal inkılaplar
- Türk Medeni Kanunu (17 Şubat 1926): İsviçre Medeni Kanunu esas alındı; resmî nikâh, tek eşlilik ve kadın-erkek eşitliği getirildi.
- Laiklik süreci: 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı; laiklik ilkesi 1937'de anayasaya girdi.
- Eğitim ve kültür: Tevhid-i Tedrisat (1924), Harf İnkılabı (1 Kasım 1928), Millet Mektepleri, Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932) ve Üniversite Reformu (1933).
- Toplumsal alanda: Şapka Kanunu (1925), tekke ve zaviyelerin kapatılması (1925), uluslararası takvim ve saatin kabulü (1925), Ölçüler Kanunu (1931), Soyadı Kanunu (1934), lakap ve unvanların kaldırılması (1934) ve hafta tatilinin pazar gününe alınması (1935).
Ekonomi
- İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat 1923): Millî ekonominin ilkeleri belirlendi, Misak-ı İktisadi kabul edildi.
- Aşar vergisinin kaldırılması (1925), Kabotaj Kanunu (1926) ve Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927).
- 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı sonrası devletçilik politikası benimsendi; I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) uygulamaya konuldu, Sümerbank ve Etibank gibi kamu kuruluşları kuruldu.
Sık yapılan hatalar
- Saltanatın ve halifeliğin kaldırılmasını aynı yıla koymak: saltanat 1922'de, halifelik 1924'te kaldırıldı.
- Laikliğin anayasaya girdiği yılı (1937), "devletin dini" ifadesinin çıkarıldığı yılla (1928) karıştırmak.
- Kadınların seçme ve seçilme hakkını tek bir yılda kazandığını sanmak; süreç 1930'dan 1934'e kadar aşamalı ilerledi.
Nasıl çalışmalı?
Yılları tek tek değil, kümeler hâlinde öğren. 1924'ü "3 Mart" diye hatırla: halifelik, Tevhid-i Tedrisat ve Şer'iye ve Evkaf Vekâleti aynı gün gitti. 1925'i kılık ve zaman yılı diye düşün: şapka, tekke ve zaviyeler, takvim ve saat. 1934'ü de soyadı ve kadınların milletvekilliğiyle bağla. Sonra tablodaki alanları kullanarak her inkılabı yerine koy ve amacını tek cümleyle yaz. Bu cümleler Atatürk ilkeleri ünitesinde hazır malzeme olur.
İnkılaplar alanlarına göre
| Alan | Başlıca inkılaplar |
|---|---|
| Siyasi | Saltanatın kaldırılması (1922), cumhuriyetin ilanı (1923), halifeliğin kaldırılması (1924) |
| Hukuk | Türk Medeni Kanunu (1926), devletin dinine ilişkin ifadenin anayasadan çıkarılması (1928), laikliğin anayasaya girmesi (1937) |
| Eğitim ve kültür | Tevhid-i Tedrisat (1924), Harf İnkılabı (1928), Türk Tarih Kurumu (1931), Türk Dil Kurumu (1932), Üniversite Reformu (1933) |
| Toplumsal | Şapka Kanunu ve tekke-zaviyelerin kapatılması (1925), Soyadı Kanunu (1934), hafta tatilinin pazara alınması (1935) |
| Ekonomi | İzmir İktisat Kongresi (1923), aşarın kaldırılması (1925), Kabotaj Kanunu (1926), I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) |
Zaman çizelgesi
- 1 Kasım 1922Saltanat kaldırıldı.
- 29 Ekim 1923Cumhuriyet ilan edildi.
- 3 Mart 1924Halifelik kaldırıldı, Tevhid-i Tedrisat kabul edildi.
- 17 Şubat 1926Türk Medeni Kanunu kabul edildi.
- 1 Kasım 1928Harf İnkılabı yapıldı.
- 1934Soyadı Kanunu kabul edildi; kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkı kazandı.
- 1937Laiklik ilkesi anayasaya girdi.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Aşağıdaki inkılaplardan hangisi 1934 yılında gerçekleştirilmiştir?
Cevap E. Soyadı Kanunu 1934'te kabul edildi. Diğerlerinin yılları: Tevhid-i Tedrisat 1924, Şapka Kanunu 1925, Türk Medeni Kanunu 1926, Harf İnkılabı 1928.
Kendini dene
Laiklik ilkesi 1928'de anayasaya girdi.
Harf İnkılabı 1928'de yapıldı.
Kadınlar seçme ve seçilme hakkını 1934'te tek seferde kazandı.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Cumhuriyet Dönemi ve İnkılaplar soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
İnkılapların tarihlerini nasıl akılda tutabilirim?
Yılları gruplar hâlinde öğren: 1924 (halifelik, Tevhid-i Tedrisat, anayasa), 1925 (şapka, tekke ve zaviyeler, takvim ve saat), 1926 (Medeni Kanun), 1928 (harf), 1934 (soyadı, kadınların milletvekilliği).
Cumhuriyet Dönemi ve İnkılaplar konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.