Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Tarih · konu anlatımı

Kurtuluş Savaşı: Muharebeler ve Antlaşmalar

Kurtuluş Savaşı'nın doğu, güney ve batı cepheleri; İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz'un siyasi sonuçları, Mudanya ve Lozan; çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Gümrü (1920) TBMM'nin ilk uluslararası antlaşmasıdır; Ermenistan ile imzalandı.
  • I. İnönü düzenli ordunun ilk zaferidir.
  • Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra Başkomutanlık Kanunu ve Tekalif-i Millîye geldi.
  • Sakarya'dan sonra Mustafa Kemal'e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verildi.
  • Lozan'da Irak sınırı (Musul) çözülemedi, sonraya bırakıldı.

Konu nedir?

Doğuda Ermenilere, güneyde Fransızlara, batıda Yunan ordusuna karşı verilen mücadele ve bunun masadaki karşılığı: Gümrü'den Lozan'a uzanan antlaşmalar. Bu ünitede her muharebenin bir askerî, bir de siyasi sonucu vardır. Sınav çoğunlukla ikincisini sorar: "I. İnönü Zaferi'nden sonra hangi gelişmeler yaşandı?" gibi.

Bilmen gerekenler

Cepheler

  • Doğu Cephesi: Kazım Karabekir komutasında Ermenilere karşı kazanıldı. Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır.
  • Güney Cephesi: Düzenli ordu yerine Kuva-yı Millîye savaştı; Maraş, Antep ve Urfa'daki halk direnişleri öne çıktı.
  • I. İnönü (Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferidir. Ardından Teşkilat-ı Esasiye kabul edildi, İtilaf devletleri Londra Konferansı'nı topladı.
  • Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) Sovyet Rusya ile imzalandı; II. İnönü (Mart 1921) zaferi kazanıldı.
  • Kütahya-Eskişehir (Temmuz 1921): Yenilgi sonrası ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi. Başkomutanlık Kanunu ile Mustafa Kemal'e meclisin yetkileri geçici olarak verildi, Tekalif-i Millîye emirleri yayımlandı.
  • Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos – 13 Eylül 1921): Mustafa Kemal'e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verildi. Ardından Kars Antlaşması ile doğu sınırı kesinleşti, Fransa ile Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) imzalandı ve güney sınırı büyük ölçüde belirlendi.
  • Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922): Başkomutan Meydan Muharebesi (30 Ağustos) kazanıldı, İzmir 9 Eylül 1922'de kurtarıldı.

Mudanya ve Lozan

  • Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922): Doğu Trakya savaşmadan kurtarıldı; İstanbul'un yönetiminin TBMM'ye geçmesinin yolu açıldı.
  • Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) Lozan'a iki ayrı heyetin çağrılmasını önledi.
  • Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Kapitülasyonlar kaldırıldı, Osmanlı borçları paylaştırıldı, Türk-Yunan nüfus mübadelesi kabul edildi, Boğazların yönetimi uluslararası bir komisyona bırakıldı. Yunanistan'dan alınacak savaş tazminatı yerine Karaağaç Türkiye'ye bırakıldı. Irak sınırı (Musul) sonraya bırakıldı.

Sık yapılan hatalar

  • Gümrü Antlaşması'nı Sovyetlerle yapılmış sanmak; Ermenistan ile imzalandı.
  • Moskova ve Kars antlaşmalarını karıştırmak. Kars Antlaşması Kafkas cumhuriyetleriyle imzalandı ve doğu sınırını kesinleştirdi.
  • Sakarya'dan sonra Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması'nı (1921), Musul'u Irak'a bırakan 1926 Ankara Antlaşması ile karıştırmak.
  • Lozan'da bütün sorunların çözüldüğünü düşünmek.

Nasıl çalışmalı?

Batı Cephesi'ni zaman çizelgesinden takip et ve her muharebenin altına "ardından ne oldu?" sorusunun cevabını yaz: I. İnönü → Teşkilat-ı Esasiye ve Londra Konferansı; Sakarya → mareşallik, Kars ve Ankara antlaşmaları. Antlaşmalar tablosunda "kiminle" sütununu bir kâğıtla kapatıp kendini sına. Lozan'ı iki listeyle bitir: çözülenler ve sonraya kalanlar. İkinci liste Atatürk dönemi dış politikasında yeniden karşına çıkacak.

Kurtuluş Savaşı dönemi antlaşmaları

AntlaşmaKiminleÖnemi
Gümrü (3 Aralık 1920)ErmenistanTBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma
Moskova (16 Mart 1921)Sovyet RusyaDoğu sınırı büyük ölçüde belirlendi
Kars (13 Ekim 1921)Ermenistan, Azerbaycan, GürcistanDoğu sınırı kesinleşti
Ankara (20 Ekim 1921)FransaGüney Cephesi kapandı, güney sınırı büyük ölçüde belirlendi
Mudanya (11 Ekim 1922)İngiltere, Fransa, İtalya; Yunanistan sonradan katıldıDoğu Trakya savaşmadan kurtarıldı
Lozan (24 Temmuz 1923)İtilaf devletleriYeni Türk devleti uluslararası alanda tanındı

Zaman çizelgesi

  1. Ocak 1921I. İnönü Muharebesi.
  2. Mart 1921II. İnönü Muharebesi.
  3. Temmuz 1921Kütahya-Eskişehir Muharebeleri.
  4. 23 Ağustos 1921Sakarya Meydan Muharebesi başladı.
  5. 26 Ağustos 1922Büyük Taarruz başladı.
  6. 30 Ağustos 1922Başkomutan Meydan Muharebesi kazanıldı.
  7. 9 Eylül 1922İzmir kurtarıldı.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdakilerden hangisi Lozan Barış Antlaşması'nda çözüme kavuşturulamayıp sonraya bırakılan konudur?

Kendini dene

Gümrü Antlaşması Sovyet Rusya ile imzalandı.

Mudanya Ateşkesi ile Doğu Trakya savaşmadan kurtarıldı.

Lozan'da kapitülasyonlar kaldırıldı.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Kurtuluş Savaşı: Muharebeler ve Antlaşmalar soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Mudanya Ateşkesi neden önemlidir?

Kurtuluş Savaşı'nın askerî evresini kapattı ve Doğu Trakya'nın savaşmadan kurtarılmasını sağladı. İstanbul'un yönetiminin TBMM'ye geçmesi de bu süreçte başladı.

Kurtuluş Savaşı: Muharebeler ve Antlaşmalar konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.