Bir bakışta
- Paris'te her yenilen devletle ayrı antlaşma imzalandı: Almanya Versay, Osmanlı Sevr.
- Türkiye II. Dünya Savaşı'nda tarafsızlık ve denge izledi; Şubat 1945'te savaş ilan etti.
- Truman Doktrini askerî, Marshall Planı ekonomik yardımdır.
- Kore Savaşı'na asker gönderilmesi 1952 NATO üyeliğinin önünü açtı.
- Küba Füze Krizi'nden (1962) sonra yumuşama (detant) dönemi başladı.
Konu nedir?
Versay'dan Berlin Duvarı'nın yıkılışına kadar dünyayı biçimlendiren olaylar bu ünitede. Konu çok geniş görünür, ama KPSS'nin bakış açısı dardır: dünya olayları çoğunlukla Türkiye'yi nasıl etkiledikleriyle birlikte sorulur. Örneğin Kore Savaşı tek başına değil, Türkiye'nin NATO üyeliğiyle birlikte karşına çıkar.
Bilmen gerekenler
20. yüzyıl başı ve iki savaş arası
- I. Dünya Savaşı (1914–1918) sonrasında Paris Barış Konferansı toplandı ve yenilen devletlerle ayrı antlaşmalar imzalandı (aşağıdaki tablo).
- Wilson İlkeleri ve Milletler Cemiyeti kalıcı barışı amaçladı ancak yeni bir savaşı önleyemedi.
- 1917 Bolşevik Devrimi ile Rusya'da Sovyet yönetimi kuruldu.
- 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı devletin ekonomideki rolünü artırdı; İtalya'da faşizm, Almanya'da nazizm iktidara geldi.
II. Dünya Savaşı
- Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırmasıyla başladı. Pearl Harbor (1941) baskını ABD'nin savaşa girmesine yol açtı. Savaş 1945'te Almanya'nın teslim olması ve Japonya'ya atom bombalarının atılmasının ardından sona erdi.
- Türkiye savaş boyunca tarafsızlık ve denge politikası izledi; Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya savaş ilan ederek Birleşmiş Milletler'in kurucu üyeleri arasında yer aldı.
Soğuk Savaş ve sonrası
- ABD ve SSCB liderliğinde iki blok oluştu. Truman Doktrini (1947) ile askerî, Marshall Planı ile ekonomik yardım alan Türkiye Batı bloğuna yakınlaştı.
- NATO (1949) ve karşısında Varşova Paktı (1955) kuruldu. Türkiye, Kore Savaşı'na asker göndermesinin de etkisiyle 1952'de NATO'ya üye oldu.
- Küba Füze Krizi (1962) sonrasında bloklar arasında yumuşama (detant) dönemi başladı.
- Kıbrıs Barış Harekâtı 1974'te gerçekleştirildi.
- Berlin Duvarı'nın yıkılması (1989) ve SSCB'nin dağılması (1991) ile Soğuk Savaş sona erdi. Türkiye, bağımsızlığını ilan eden Türk cumhuriyetlerini ilk tanıyan ülkeler arasında yer aldı.
Sık yapılan hatalar
- Paris Barış Konferansı'nda imzalanan antlaşmaları devletlerle yanlış eşleştirmek.
- Türkiye'nin II. Dünya Savaşı'nda fiilen çatışmaya girdiğini sanmak; savaş ilanı savaşın sonuna doğru, Şubat 1945'te yapıldı.
- Truman Doktrini ile Marshall Planı'nı karıştırmak: Truman askerî, Marshall ekonomik yardımdır.
Nasıl çalışmalı?
Dönemi üç parçaya böl: iki savaş arası, II. Dünya Savaşı, Soğuk Savaş. Her olayın yanına "Türkiye için ne değişti?" sütununu ekle; bu sütunu dolduramadığın olaylara daha az zaman ayırabilirsin. Paris antlaşmalarını tablodan çalış: antlaşma adlarını kapatıp devletten antlaşmayı bulmayı dene, sonra tersini yap. Benzer adları ikili etiketlerle ayır (Truman–askerî, Marshall–ekonomik; NATO 1949, Varşova 1955). Zaman çizelgesindeki on yıl bu ünitenin iskeletidir.
Paris Barış Konferansı antlaşmaları
| Yenilen devlet | Antlaşma |
|---|---|
| Almanya | Versay |
| Avusturya | Saint-Germain |
| Bulgaristan | Nöyyi |
| Macaristan | Trianon |
| Osmanlı Devleti | Sevr |
Zaman çizelgesi
- 1914I. Dünya Savaşı başladı.
- 1917Bolşevik Devrimi; Rusya'da Sovyet yönetimi kuruldu.
- 1929Dünya Ekonomik Bunalımı başladı.
- 1939Almanya Polonya'ya saldırdı; II. Dünya Savaşı başladı.
- 1945II. Dünya Savaşı sona erdi; Birleşmiş Milletler kuruldu.
- 1947Truman Doktrini açıklandı.
- 1952Türkiye NATO'ya üye oldu.
- 1962Küba Füze Krizi yaşandı.
- 1989Berlin Duvarı yıkıldı.
- 1991SSCB dağıldı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Türkiye'nin 1952'de NATO'ya üye olmasında etkili olan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap A. Türkiye'nin Kore Savaşı'na asker göndermesi Batı bloğuna bağlılığını gösterdi ve NATO üyeliğinin önünü açtı. Balkan Antantı, Sadabat Paktı ve Montrö 1930'larda imzalanmıştı; Kıbrıs Barış Harekâtı ise 1974'te, NATO üyeliğinden sonra gerçekleşti.
Kendini dene
Türkiye II. Dünya Savaşı'nda cephelerde fiilen çatışmaya girdi.
Nöyyi Antlaşması Bulgaristan ile imzalandı.
Varşova Paktı NATO'dan önce kuruldu.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Çağdaş tarih konusunda neye öncelik vermeliyim?
Türkiye ile ilişkili gelişmelere: II. Dünya Savaşı'ndaki politika, NATO üyeliği, Soğuk Savaş'ta Batı bloğuyla yakınlaşma ve Soğuk Savaş sonrası Türk cumhuriyetleriyle ilişkiler. Türkiye bağlantısı olmayan olayları genel hatlarıyla bilmen çoğu zaman yeterlidir.
Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.