Bir bakışta
- Pisagor: dik kenarlar a, b ve hipotenüs c ise a² + b² = c².
- Ezber üçlüler: 3-4-5, 5-12-13, 8-15-17, 7-24-25 ve bunların katları.
- 30-60-90 üçgeninde kenarlar k, k√3, 2k; 45-45-90 üçgeninde k, k, k√2.
- Öklid: |AH|² = |BH| · |HC| ve |AB|² = |BH| · |BC|.
- Hipotenüse ait kenarortay hipotenüsün yarısıdır.
Konu nedir?
Bir şekilde uzunluk aranıyor ve ortada bir dik açı varsa, iş büyük ihtimalle Pisagor'a çıkar. Bir açısı 90° olan üçgene dik üçgen denir; dik açının karşısındaki en uzun kenar hipotenüs, öteki ikisi dik kenarlardır. Dörtgen, çember, analitik geometri ve katı cisim sorularında uzunluk bulmak çoğu zaman şekle bir dik üçgen yerleştirmekle başlar.
Bilmen gerekenler
- Pisagor ve özel üçgenler: Dik kenarlar a, b ve hipotenüs c ise a² + b² = c². Sık çıkan üçlüler: 3-4-5, 5-12-13, 8-15-17, 7-24-25 ve bunların katları. 30-60-90 üçgeninde kenarlar k, k√3, 2k (30°'nin karşısı k); 45-45-90 üçgeninde kenarlar k, k, k√2.
- Öklid bağıntıları: △ABC'de A dik açı ve [AH] hipotenüse ait yükseklik olsun. |AH|² = |BH| · |HC|, |AB|² = |BH| · |BC|, |AC|² = |HC| · |BC|. Ayrıca |AB| · |AC| = |BC| · |AH|; bu, alanı iki yoldan yazmaktır.
- Dik üçgende trigonometrik oranlar: Bir dar açı için sinüs = karşı dik kenar / hipotenüs, kosinüs = komşu dik kenar / hipotenüs, tanjant = karşı / komşu. Bir açının sinüsü tümlerinin kosinüsüne eşittir: sin x = cos(90° − x).
- Hipotenüse ait kenarortay hipotenüsün yarısına eşittir. Buradan dik üçgenin çevrel çemberinin merkezinin hipotenüsün orta noktası olduğu çıkar.
Sık yapılan hatalar
- Hipotenüs yerine dik kenarlardan birini c alıp Pisagor'u yanlış kurmak. 6 ve 10 verilmişse ve 10 hipotenüsse üçüncü kenar 8'dir, √136 çıkmaz.
- 30-60-90 üçgeninde √3 çarpanını 30°'lik açının karşısına yazmak. En kısa kenar en küçük açının, yani 30°'nin karşısındadır.
- Öklid bağıntısında öbür parçayı kullanmak. |AB|² yazarken B tarafındaki |BH| parçası alınır; |HC| ile kurulan eşitlik yanlış sonuç verir.
Nasıl çalışmalı?
Şekli eline aldığında önce dik açıyı bir kare işaretle, sonra hipotenüsün üstünü kalın çiz; hangi kenarın c olduğu baştan belli olsun. Özel üçlüleri ezbere bil: 15 ve 20 gördüğünde kök almadan 25 diyebilmek sınavda ciddi zaman kazandırır. Öklid bağıntılarını ise ezberlemek yerine bir kez kendin çıkar; yüksekliğin oluşturduğu üç benzer üçgeni ayrı ayrı çizip oranları yazman yeterli.
Ezberlenmesi gereken dik üçgenler
| Üçgen | Kenarlar | Not |
|---|---|---|
| 3-4-5 | 3k, 4k, 5k | En sık çıkan üçlü; 6-8-10, 9-12-15 gibi katları da gelir |
| 5-12-13 | 5k, 12k, 13k | Hipotenüs 13'ün katıysa önce bunu dene |
| 8-15-17 | 8k, 15k, 17k | Daha seyrek ama şıklarda görünür |
| 7-24-25 | 7k, 24k, 25k | Hipotenüs 25 ise 15-20-25 de olabilir; dik kenarlara bak |
| 30-60-90 | k, k√3, 2k | 30° karşısı k, 60° karşısı k√3 |
| 45-45-90 | k, k, k√2 | İkizkenar dik üçgen; karenin köşegeniyle oluşur |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
ABC dik üçgeninde m(∠BAC) = 90°'dir. A köşesinden hipotenüse çizilen dikme [BC]'yi H noktasında kesmektedir. |BH| = 4 cm ve |HC| = 9 cm olduğuna göre |AB| kaç cm'dir?
Cevap A. Önce hipotenüs: |BC| = 4 + 9 = 13 cm. [AB] kenarı B tarafında olduğu için Öklid bağıntısında |BH| kullanılır: |AB|² = 4 · 13 = 52, |AB| = √52 = 2√13 cm. Şıklardaki 6 (|AH|) ve 3√13 (|AC|) aynı şeklin öteki uzunluklarıdır; soruyu yanlış okuyanı yakalamak için oradalar.
Kendini dene
30-60-90 üçgeninde 30°'lik açının karşısındaki kenar k√3'tür.
Kenarları 9, 12 ve 15 cm olan üçgen bir dik üçgendir.
A açısı dik olan üçgende [AH] yükseklikse |AC|² = |BH| · |BC| yazılır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Dik Üçgen ve Pisagor soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Trigonometrik oranlar geometride mi, matematikte mi sorulur?
Dik üçgendeki temel oranlar geometri sorularında kenar bulmak için kullanılır. Birim çember, dönüşüm formülleri ve trigonometrik denklemler AYT Matematik'in trigonometri konusuna girer.
Dik Üçgen ve Pisagor konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.