Bir bakışta
- Teğet, değme noktasındaki yarıçapa diktir.
- Merkezden kirişe inen dikme kirişi ortalar.
- Çevre açı gördüğü yayın yarısıdır; çapı gören çevre açı 90°'dir.
- Dış noktanın kuvveti: |PT|² = |PA| · |PB|.
- Kirişler dörtgeninde karşılıklı açılar bütünler; teğetler dörtgeninde karşılıklı kenar toplamları eşittir.
Konu nedir?
Pergelin ucunu sabitleyip bir tur döndür: kâğıtta kalan çizgi çemberdir, merkezden eşit uzaklıktaki noktaların hepsi. Çember ile içindeki bölgenin birleşimine daire denir. Geometrinin en geniş konularından biridir; açı, uzunluk ve alan aynı şekilde buluşur ve tek bir soruda üçünü birden kullanman gerekebilir.
Bilmen gerekenler
- Temel elemanlar: Yarıçap, kiriş, çap (en uzun kiriş), yay ve teğet. Teğet, değme noktasındaki yarıçapa diktir. Merkezden kirişe inen dikme kirişi ortalar.
- Çemberde açılar: Merkez açının ölçüsü gördüğü yayın ölçüsüne eşittir. Çevre açı gördüğü yayın yarısıdır; çapı gören çevre açı 90°'dir. Teğet-kiriş açısı da gördüğü yayın yarısıdır.
- İçte kesişen iki kirişin oluşturduğu açı, gördüğü yayların toplamının yarısıdır. Dışarıda kesişen iki kesenin ya da teğetin oluşturduğu açı, yayların farkının yarısıdır.
- Çemberde uzunluk: İçte kesişen kirişlerde |PA| · |PB| = |PC| · |PD|. Dış noktadan çizilen teğet ve kesen için |PT|² = |PA| · |PB|. Bir dış noktadan çizilen iki teğet parçası eşittir.
- Teğetler dörtgeni: Kenarları bir çembere teğet olan dörtgende karşılıklı kenarların toplamı eşittir.
- Kirişler dörtgeni ve çevrel çember: Köşeleri çember üzerinde olan dörtgende karşılıklı açıların toplamı 180°'dir. Dik üçgenin çevrel çemberinin merkezi hipotenüsün orta noktasıdır.
- Dairede alan ve çevre: Çevre 2πr, alan πr². Merkez açısı α olan yayın uzunluğu 2πr · α / 360°, daire diliminin alanı πr² · α / 360°.
Sık yapılan hatalar
- Çevre açıyı merkez açıya eşit almak. Aynı yayı gören merkez açı 80° ise çevre açı 40°'dir.
- Kuvvet bağıntısında kesenin tamamı yerine yalnız çemberin içindeki kirişi kullanmak. |PB|, P'den çemberin uzak noktasına kadar olan uzunluktur.
- Yay uzunluğu ile dilim alanını karıştırmak. Biri 2πr'nin, öteki πr²'nin α / 360° kadarıdır.
Nasıl çalışmalı?
Çember şekli gördüğünde ilk iş merkezi değme noktalarına ve kiriş uçlarına birleştir. Teğet varsa dik açı, iki yarıçap varsa ikizkenar üçgen hemen ortaya çıkar. Açı sorularında her açıya "hangi yayı görüyor?" diye sor ve yayın ölçüsünü şeklin üstüne yaz. Konu geniş olduğu için açıları, uzunlukları ve dörtgenleri ayrı günlerde çalış; hepsi oturunca karışık sorulara geç.
Çemberde açılar
| Açı | Köşesi nerede? | Ölçüsü |
|---|---|---|
| Merkez açı | Merkezde | Gördüğü yaya eşit |
| Çevre açı | Çember üzerinde, kolları kiriş | Gördüğü yayın yarısı |
| Teğet-kiriş açısı | Çember üzerinde, bir kolu teğet | Gördüğü yayın yarısı |
| İç açı | Çemberin içinde, iki kiriş kesişir | Gördüğü iki yayın toplamının yarısı |
| Dış açı | Çemberin dışında, kesen ya da teğetler | Gördüğü iki yayın farkının yarısı |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Bir çemberin dışındaki P noktasından çembere çizilen teğet çembere T noktasında değmektedir ve |PT| = 6 cm'dir. P'den çizilen bir kesen çemberi sırasıyla A ve B noktalarında kesmektedir. |PA| = 4 cm olduğuna göre |AB| kaç cm'dir?
Cevap E. Dış noktanın kuvveti: |PT|² = |PA| · |PB|, yani 36 = 4 · |PB| ve |PB| = 9 cm. Soru ise |AB|'yi istiyor: P, A, B sırasıyla dizildiği için |AB| = 9 − 4 = 5 cm. 9 şıkkı tam burada bekliyor.
Kendini dene
Aynı yayı gören merkez açı ile çevre açı eşittir.
Bir dış noktadan çembere çizilen iki teğet parçasının uzunlukları eşittir.
Yarıçapı 6 cm olan dairede 60°'lik daire diliminin alanı 6π cm²'dir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Çember ve Daire soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Çember ile daire arasındaki fark nedir?
Çember yalnız sınır çizgisidir; uzunluğu, yani çevresi vardır. Daire ise çemberle birlikte iç bölgeyi de kapsar ve alanı vardır.
Çember ve Daire konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 6 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.