Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Felsefe Grubu · konu anlatımı

Sosyoloji

Sosyolojiye giriş, birey-toplum, toplumsal yapı ve değişme, toplum ve kültür, toplumsal kurumlar: AYT Sosyoloji konu anlatımı ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • İbn Haldun asabiyet kavramıyla sosyolojinin öncüsü sayılır; bilime sosyoloji adını Comte vermiştir.
  • Statü toplumdaki konum, rol o konumdan beklenen davranıştır.
  • Doğuştan statü seçimsizdir (yaş, kardeş sırası); kazanılmış statü çabayla gelir (meslek).
  • Kültürlenme kişinin kendi kültürünü öğrenmesi, kültürleşme kültürlerin birbirinden öğe almasıdır.
  • Maddi kültürün manevi kültürden hızlı değişmesine kültürel gecikme denir.

Konu nedir?

Okulda öğrenci, evde abla, takımda kaptan: aynı kişi gün içinde birkaç farklı konumda bulunur ve her birinde ondan başka davranışlar beklenir. Sosyoloji bu tür toplumsal ilişkileri, toplumu ve kurumları bilimsel yöntemle inceler. AYT'de kavramları tanıman ve verilen bir durumu doğru kavramla eşleştirmen beklenir; statü, rol, kültürleşme gibi kavramlar sık karşına çıkar.

Bilmen gerekenler

  • Öncüler: İbn Haldun toplumları asabiyet (dayanışma ruhu) kavramıyla açıklamış ve sosyolojinin öncüsü sayılmıştır. Auguste Comte bilime "sosyoloji" adını vermiştir. Durkheim toplumsal olguları inceler; Weber insan davranışlarının anlamını anlamaya çalışan anlayıcı sosyolojiyi geliştirir. Türkiye'de Ziya Gökalp ve Prens Sabahattin öne çıkar.
  • Birey ve toplum: Toplumsallaşma bireyin toplumun değerlerini öğrenerek toplumun bir üyesi olmasıdır. Toplumsal gruplar birincil (aile, yakın arkadaş: yüz yüze, samimi) ve ikincil (iş yeri, dernek: amaca dönük, resmî) olarak ayrılır.
  • Statü ve rol: Statü kişinin toplumdaki konumu, rol ise o konumdan beklenen davranıştır. Doğuştan (verilmiş) statü kişinin seçimi olmadan sahip olduğu konumdur: cinsiyet, yaş, ailedeki kardeş sırası. Kazanılmış statü çabayla elde edilir: meslek, seçilmiş görevler.
  • Toplumsal tabakalaşma ve hareketlilik: İnsanların gelir, eğitim, saygınlık gibi ölçütlere göre katmanlara ayrılmasıdır. Dikey hareketlilik üst ya da alt tabakaya geçiş, yatay hareketlilik aynı düzeyde konum değişikliğidir.
  • Toplumsal değişme: Teknoloji, nüfus, ekonomi, eğitim ve kültürel etkileşim gibi etkenlerle toplumsal yapının değişmesidir.
  • Kültür: Maddi kültür (araç, yapı) ve manevi kültür (değer, inanç, dil). Kültürlenme bireyin kendi toplumunun kültürünü öğrenmesi, kültürleşme farklı kültürlerin etkileşerek birbirinden öğe almasıdır. Maddi kültürün manevi kültürden hızlı değişmesine kültürel gecikme denir.
  • Toplumsal kurumlar: Aile, eğitim, ekonomi, din ve siyaset; her biri toplumun temel ihtiyaçlarından birini karşılar.

Sık yapılan hatalar

Sınıfta en sık karışan çift kültürlenme ile kültürleşmedir.

  • Kültürlenme ile kültürleşmeyi karıştırmak: kültürlenme kendi kültürünü öğrenmektir, kültürleşme iki kültürün etkileşimidir.
  • Statü ile rolü aynı saymak: öğretmenlik statü, ders anlatmak roldür.
  • Birincil ve ikincil grupları büyüklüğe göre ayırmak; ölçüt ilişkinin niteliğidir.

Nasıl çalışmalı?

Kavram çiftlerini yan yana yaz ve her birine kendi çevrenden örnek ekle: annenin doktorluğu statü, hasta muayene etmesi rol; bayram geleneklerini ailenden öğrenmen kültürlenme, başka bir ülkenin yemeğinin sofralarımıza girmesi kültürleşme. Soruda zaman ve çaba ifadelerini yakala: "doğduğu andan itibaren" doğuştan statüyü, "çalışarak elde etti" kazanılmış statüyü gösterir. Birincil ve ikincil grubu ayırırken üye sayısını bir kenara bırak; ilişkinin samimi mi, amaca dönük mü olduğuna bak.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdakilerden hangisi doğuştan (verilmiş) statüye örnektir?

Kendini dene

Kalabalık bir aile, üye sayısı fazla olduğu için ikincil gruptur.

Bir işçinin aynı düzeyde başka bir fabrikaya geçmesi yatay hareketliliktir.

Bir göçmenin yeni ülkesinin kültüründen öğeler alması kültürlenmedir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Sosyoloji soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Sosyolojide en çok hangi kavramlara dikkat etmeliyim?

Statü–rol, toplumsallaşma, kültürlenme–kültürleşme, toplumsal hareketlilik ve toplumsal kurumlar sık karşılaşılan kavramlardır. Sorular genellikle bir durum anlatıp kavramın adını ister; bu yüzden her kavramı bir örnekle birlikte öğren.

Sosyoloji konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.