Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Felsefe Grubu · konu anlatımı

Psikoloji

Psikoloji bilimi ve yaklaşımları; duyum, algı, bilinç; öğrenme, bellek, düşünme; ruh sağlığı, güdüler ve kişilik: AYT Psikoloji konu anlatımı.

Bir bakışta

  • Duyum uyarıcının alınması, algı yorumlanmasıdır; duyumda yorum yoktur.
  • Klasik koşullanma (Pavlov) istemsiz tepkiyi yeni bir uyarıcıya bağlar; edimsel koşullanmada (Skinner) davranışın sonucu belirleyicidir.
  • Bandura gözlem yoluyla, Köhler kavrayış yoluyla öğrenmeyi açıklar.
  • Maslow: fizyolojik → güvenlik → ait olma ve sevgi → saygınlık → kendini gerçekleştirme.
  • Freud kişiliği id, ego ve süperego ile açıklar.

Konu nedir?

Bildirim sesini duyunca elinin kendiliğinden telefona gitmesi de, sınav sabahı çok iyi bildiğin bir formülü hatırlayamaman da psikolojinin konusudur. Psikoloji, insan davranışlarını ve zihinsel süreçleri bilimsel yöntemlerle inceleyen bilimdir. AYT'de yaklaşımları, temel süreçleri ve öğrenme türlerini günlük hayattan örneklerle tanıman beklenir; sorular çoğunlukla bir durumu doğru kavramla eşleştirmeye dayanır.

Bilmen gerekenler

  • Yaklaşımlar: Yapısalcılık (Wundt) zihni öğelerine ayırarak inceler; Wundt ilk deneysel psikoloji laboratuvarını kurmuştur. İşlevselcilik (William James) zihnin uyum işlevine bakar. Davranışçılık (Watson, Skinner) gözlenebilir davranışa odaklanır. Gestalt algının bütün olarak gerçekleştiğini savunur. Psikanaliz (Freud) bilinçdışını öne çıkarır. Hümanistik yaklaşım (Maslow, Rogers) insanın gelişme potansiyelini vurgular. Bilişsel yaklaşım düşünme ve bilgi işlemeyi inceler.
  • Duyum ve algı: Duyum, uyarıcının duyu organlarınca alınmasıdır; algı, bu bilginin yorumlanmasıdır. Algıda seçicilik ilgi ve ihtiyaçlara göre bazı uyarıcıları fark etmektir. Algıda değişmezlik uzaktaki bir nesnenin gerçek boyutunu bilmektir. Gestalt ilkeleri: yakınlık, benzerlik, tamamlama, süreklilik.
  • Bilinç: Kişinin kendinin ve çevresinin farkında olmasıdır; uyku ve rüya farklı bilinç durumlarıdır.
  • Öğrenme: Klasik koşullanma (Pavlov) nötr bir uyarıcıyı tepkiyle ilişkilendirir. Edimsel koşullanma (Skinner) davranışın sonucuna, yani pekiştirme ve cezaya dayanır. Model alarak öğrenme (Bandura) başkalarını gözlemleyerek gerçekleşir. Kavrayış yoluyla öğrenme (Köhler) problemin aniden çözülmesidir.
  • Bellek: Duyusal bellek, kısa süreli bellek ve uzun süreli bellek. Unutma; bozulma, ket vurma (eski bilginin yeniyi ya da yeninin eskiyi engellemesi) ve bastırmayla açıklanır.
  • Güdüler: Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi: fizyolojik, güvenlik, ait olma ve sevgi, saygınlık, kendini gerçekleştirme.
  • Kişilik ve ruh sağlığı: Freud kişiliği id, ego, süperego ile açıklar. Savunma mekanizmalarından yansıtma kendi kusurunu başkasına yüklemek, mantığa bürüme davranışa makul gerekçe uydurmak, yüceltme kabul görmeyen dürtüyü toplumca onaylanan bir etkinliğe yöneltmektir.

Sık yapılan hatalar

  • Duyum ile algıyı karıştırmak: duyumda yorum yoktur.
  • Klasik koşullanma ile edimsel koşullanmayı ayıramamak: klasikte istemsiz bir tepki, edimselde davranışın sonucu belirleyicidir.
  • Savunma mekanizmalarını yalnız tanımlarıyla ezberleyip örnek durumda tanıyamamak.

Nasıl çalışmalı?

Her öğrenme türüne kendi hayatından bir sahne bağla: matematik dersinin zil sesini duyunca gerilmek klasik koşullanma, iyi not için ödül alıp daha çok çalışmak edimsel koşullanma, ablanı izleyip aynı yemeği yapmak model alma. Soru metninde ipucu veren fiili ara: "gördü ve yaptı" model almayı, "ödüllendirildi" ya da "cezalandırıldı" edimsel koşullanmayı, "birden çözümü fark etti" kavrayışı gösterir. Savunma mekanizmaları için tanımın yanına bir örnek cümle yaz; "Kedi uzanamadığı ciğere mundar der" atasözü mantığa bürümenin en bilinen örneğidir.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Elif, sınıfta parmak kaldırıp sırasını bekleyerek soru soran arkadaşının öğretmeni tarafından övüldüğünü görür. Ertesi derste kendisi de soru sormak için aynı şekilde parmak kaldırıp sırasını bekler. Elif'in bu davranışı aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisiyle açıklanır?

Kendini dene

Davranışçılık bilinçdışı süreçleri inceler.

Gestalt yaklaşımına göre algı bir bütün olarak gerçekleşir.

Kendi kusurunu başkasına yüklemek yüceltme mekanizmasıdır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Psikoloji soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Psikolojide yaklaşımları nasıl ayırt ederim?

Her yaklaşımın neye baktığını tek kelimeyle hatırla: yapısalcılık öğeler, işlevselcilik uyum, davranışçılık gözlenebilir davranış, Gestalt bütün, psikanaliz bilinçdışı, hümanistik potansiyel, bilişsel düşünme.

Psikoloji konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.