Bir bakışta
- Estetiğin temel sorusu güzelliğin nesnel mi öznel mi olduğudur; disipline adını Baumgarten vermiştir.
- Platon sanata kopyanın kopyası gözüyle bakar; Aristoteles'e göre tragedya katarsis sağlar.
- Deizm yaratıcıyı kabul eder, vahyi ve mucizeyi reddeder; teizm ikisini de kabul eder.
- Agnostisizm Tanrı'nın varlığının bilinemeyeceğini söyler; ateizm Tanrı'nın varlığını reddeder.
- Ütopyalar: Platon Devlet, Farabi El-Medinetü'l-Fazıla, More Ütopya, Campanella Güneş Ülkesi, Bacon Yeni Atlantis.
Konu nedir?
Bir tabloyu sen çok beğenirken arkadaşın sıkıcı bulabilir. Güzellik tablonun kendisinde mi, ona bakanda mı? Estetiğin temel sorusu budur. Sanat felsefesi (estetik) güzelliği ve sanat eserini; din felsefesi dinî inançları akıl açısından; siyaset felsefesi ise devleti, iktidarı ve ideal toplum düzenini inceler. Bu üç alanda sorular çoğunlukla kavram tanımı ve düşünür–görüş eşleştirmesi üzerine kuruludur.
Bilmen gerekenler
- Estetik: Bu disipline adını 18. yüzyılda Baumgarten vermiştir. Temel soru, güzelliğin nesnel mi (nesnenin kendisinde) yoksa öznel mi (beğenen kişiye bağlı) olduğudur.
- Taklit kuramı: Platon'a göre sanat, zaten idealar dünyasının kopyası olan nesneleri taklit eder. Aristoteles'e göre sanat doğayı taklit eder; tragedya izleyicide katarsis (duygusal arınma) sağlar.
- Diğer sanat görüşleri: Hegel sanatı mutlak tinin duyusal bir görünüşü sayar; Croce sanatı sanatçının sezgisinin dışavurumu olarak görür.
- Din felsefesinin konuları: Tanrı'nın varlığı ve nitelikleri, kötülük problemi, ruhun ölümsüzlüğü.
- Tanrı'ya ilişkin görüşler: Teizm yaratıcı ve evrene müdahale eden bir Tanrı'yı, vahyi ve peygamberliği kabul eder. Deizm yaratıcıyı kabul eder ama vahyi ve mucizeleri reddeder; evrenin kendi yasalarıyla işlediğini söyler. Panteizm Tanrı ile evreni bir sayar (Spinoza). Ateizm Tanrı'nın varlığını reddeder. Agnostisizm Tanrı'nın var olup olmadığının bilinemeyeceğini savunur.
- Siyaset felsefesinin konuları: İktidarın kaynağı ve meşruiyeti, birey–devlet ilişkisi, hak, özgürlük ve adalet.
- Toplum sözleşmesi: Hobbes düzeni sağlayacak güçlü bir egemene, Locke yaşam, özgürlük ve mülkiyet gibi doğal hakları koruyan devlete, Rousseau ise genel iradeye vurgu yapar.
- İdeal düzen (ütopya): Platon "Devlet", Farabi "El-Medinetü'l-Fazıla" (Erdemli Şehir), Thomas More "Ütopya", Campanella "Güneş Ülkesi", Francis Bacon "Yeni Atlantis".
- Machiavelli: "Hükümdar" adlı eserinde siyaseti ahlaktan ayırır; önceliği devletin gücünü korumaya verir.
Sık yapılan hatalar
- Deizm ile teizmi karıştırmak: ayırt edici nokta, Tanrı'nın evrene müdahalesi ve vahyin kabul edilip edilmemesidir.
- Agnostisizmi ateizm sanmak; agnostik reddetmez, bilinemeyeceğini söyler.
- Ütopya yazarlarını eserleriyle yanlış eşleştirmek.
- Platon ile Aristoteles'in taklit anlayışını aynı saymak; Platon taklide daha olumsuz bakar.
Nasıl çalışmalı?
Din felsefesindeki beş görüşü kısa bir karar ağacına dök. Önce sor: Tanrı'nın varlığı bilinebilir mi? Hayır diyen agnostisizmdir. Sonra: Tanrı var mı? Yok diyen ateizmdir. Ardından: Tanrı evrenden ayrı mı? Değilse panteizm. En son: evrene müdahale ediyor ve vahiy gönderiyor mu? Evet teizm, hayır deizm. Aşağıdaki tablo bu ağacın sonuçlarını toplar. Siyaset felsefesinde her düşünür için "Devlet neden var?" sorusuna tek cümle yaz: Hobbes'ta güvenlik ve düzen, Locke'ta doğal hakların korunması, Rousseau'da genel irade.
Din felsefesinde Tanrı'ya ilişkin görüşler
| Görüş | Tanrı hakkında | Vahiy ve evrene müdahale |
|---|---|---|
| Teizm | Vardır ve yaratıcıdır | Kabul eder |
| Deizm | Vardır ve yaratıcıdır | Reddeder; evren kendi yasalarıyla işler |
| Panteizm | Evrenle birdir (Spinoza) | Tanrı evrenden ayrı düşünülmez |
| Ateizm | Yoktur | Söz konusu değildir |
| Agnostisizm | Var olup olmadığı bilinemez | Yargıda bulunmaz |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Evreni yaratan bir Tanrı'nın varlığını kabul eden ancak bu Tanrı'nın yarattıktan sonra evrene müdahale etmediğini, evrenin kendi yasalarıyla işlediğini savunan; vahyi ve mucizeleri reddeden görüş aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap E. Yaratıcıyı kabul edip müdahaleyi, vahyi ve mucizeleri reddeden görüş deizmdir. Teizm müdahaleyi ve vahyi de kabul eder; panteizm Tanrı ile evreni bir sayar; ateizm Tanrı'yı reddeder; agnostisizm ise bilinemeyeceğini söyler.
Kendini dene
Agnostisizm Tanrı'nın var olmadığını savunur.
Machiavelli siyaseti ahlaktan ayırır.
Rousseau toplum sözleşmesinde genel iradeyi öne çıkarır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Sanat, Din ve Siyaset Felsefesi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Ütopya eserlerini karıştırmamak için ne yapmalıyım?
Her eseri yazarının ülkesi ve dönemiyle birlikte öğren: Antik Yunan'dan Platon, İslam dünyasından Farabi, Rönesans'tan More, Campanella ve Bacon. Bağlam, eşleştirmeyi kolaylaştırır.
Sanat, Din ve Siyaset Felsefesi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.