Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

AYT Felsefe Grubu · konu anlatımı

Felsefe Tarihi: 15. yy – 20. yy

Rönesans ve 17. yüzyıl (Bacon, Descartes, Spinoza, Locke), 18.–19. yüzyıl (Hume, Kant, Hegel) ve 20. yüzyıl felsefesi: AYT konu anlatımı.

Bir bakışta

  • Bacon gözlem, deney ve tümevarımı savunur; bilgiyi engelleyen yanılgılara idol der.
  • Descartes yöntemli şüpheyle kesin bilgiye ulaşır; varlığı düşünce ve madde olarak ikiye ayırır.
  • Hume'a göre nedensellik gözlenmez, alışkanlıktan doğar.
  • Hegel diyalektiği tine, Marx maddi ve ekonomik koşullara uygular.
  • Sartre'a göre insanın önceden belirlenmiş özü yoktur; önce var olur, sonra kendini seçimleriyle oluşturur.

Konu nedir?

Bilim 17. yüzyılda hızla ilerlerken filozoflar şunu sordu: kesin bilgiye akılla mı, deneyle mi ulaşılır? Descartes ile Bacon bu soruya iki farklı yoldan cevap verdi ve sonraki yüzyılların tartışması büyük ölçüde buradan beslendi. Rönesans'tan 20. yüzyıla Batı felsefesinin ana çizgisini aydınlanma, bilimsel gelişmeler ve modern dünyanın sorunları şekillendirdi. Sorular çoğunlukla bir parçadaki görüşün hangi düşünüre ya da akıma ait olduğunu sorar.

Bilmen gerekenler

  • Francis Bacon: Doğayı anlamak için gözlem ve deneye dayalı tümevarımı savunur; bilgiyi engelleyen yanılgıları idoller olarak adlandırır. Bilgiyi güç olarak görür.
  • Descartes: Kesin bilgiye ulaşmak için yöntemli şüpheyi kullanır; şüphe eden bir düşünce olarak kendi varlığından emin olur. Varlığı düşünce ve madde olarak ikiye ayırır (düalizm).
  • Spinoza: Tek bir töz olduğunu ve bunun Tanrı ya da doğa olduğunu savunur (panteizm).
  • Leibniz: Evreni, bölünemez ruhsal birimler olan monadlarla açıklar.
  • Locke ve Hume: Locke zihnin doğuştan boş olduğunu savunan empiristtir. Hume nedensellik bağının gözlemlenemediğini, alışkanlıktan doğduğunu ileri sürer.
  • Kant: Kritisizmin kurucusudur; aklın sınırlarını araştırır ve ödev ahlakını savunur.
  • Hegel: Gerçekliği diyalektik bir süreç içinde gelişen mutlak tin olarak açıklar.
  • Marx: Hegel'in diyalektiğini maddeye uygular; toplumsal değişimi ekonomik ilişkilerle açıklar (diyalektik materyalizm).
  • Nietzsche: Geleneksel değerlerin yeniden değerlendirilmesini ister; üstinsan kavramını ortaya atar.
  • Comte: Pozitivizmin kurucusudur; yalnız gözlenebilir olgulara dayanan bilgiyi geçerli sayar.
  • Varoluşçuluk: Kierkegaard öncüsüdür. Sartre'a göre insanın önceden belirlenmiş bir özü yoktur; insan önce var olur, sonra seçimleriyle kendini oluşturur. Heidegger ve Camus da bu çizgide anılır.
  • Analitik felsefe: Russell ve Wittgenstein felsefenin görevini dilin çözümlenmesi olarak görür.
  • Pragmatizm: Peirce, William James ve Dewey bir düşüncenin doğruluğunu pratik sonuçlarına bağlar.
  • Diğer akımlar: Husserl fenomenolojiyi, Bergson sezgiciliği geliştirir.

Sık yapılan hatalar

  • Bacon ile Descartes'ı karıştırmak: Bacon deneyi ve tümevarımı, Descartes aklı ve şüpheyi öne çıkarır.
  • Hegel ile Marx'ın diyalektiğini aynı saymak: Hegel'de gelişen tin, Marx'ta maddi koşullardır.
  • Varoluşçuluğu kötümser bir "hiçbir şey anlamlı değil" görüşü sanmak; vurgu özgürlük ve sorumluluktadır.

Nasıl çalışmalı?

Her filozofa, parçada karşına çıkabilecek bir sözcük bağla: "şüphe" Descartes, "idoller" Bacon, "monad" Leibniz, "alışkanlık" Hume, "üstinsan" Nietzsche, "önce var olur" Sartre. Sonra listeyi ters çevir ve sözcükten filozofa git. Hegel ile Marx'ı ayırmak için "Değişimi yürüten ne: tin mi, maddi koşullar mı?" diye sor. Bacon ile Descartes arasında kalırsan yönteme bak: tümevarım ve deney Bacon'ı, yöntemli şüphe Descartes'ı gösterir.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

"İnsanın önceden belirlenmiş bir doğası ya da özü yoktur. İnsan önce dünyaya gelir, var olur; ne olacağını ise yaptığı seçimlerle kendisi belirler. Bu yüzden yaptığı her şeyden tümüyle sorumludur." Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

Kendini dene

Descartes bilgiye ulaşmak için deney ve tümevarımı esas alır.

Leibniz evreni monadlarla açıklar.

Comte yalnız gözlenebilir olgulara dayanan bilgiyi geçerli sayar.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Felsefe Tarihi: 15. yy – 20. yy soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Bu dönemde en çok hangi filozofları ayırt etmem gerekiyor?

Bilgi kaynağı açısından Descartes (akıl), Locke ve Hume (deneyim) ve Kant (ikisinin birleşimi) arasındaki farkı iyi oturtmalısın; bu ayrım bilgi felsefesi sorularında da karşına çıkar.

Felsefe Tarihi: 15. yy – 20. yy konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.