Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

LGS T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · konu anlatımı

Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar

Mondros'tan Misak-ı Millî'ye: işgaller, Samsun, genelgeler ve kongreler. LGS İnkılap Tarihi Millî Uyanış anlatımı ve çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Mondros'un 7. maddesi, İtilaf devletlerinin işgallerine dayanak yapıldı.
  • İzmir'in işgali (15 Mayıs 1919) halkın tepkisini büyüttü; Kuvâ-yı Milliye ortaya çıktı.
  • Amasya Genelgesi: "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır."
  • Erzurum Kongresi toplanışıyla bölgesel, kararlarıyla ulusaldır; Sivas Kongresi her yönüyle ulusaldır.
  • Misak-ı Millî, Türk yurdunun sınırlarını ve tam bağımsızlık hedefini belirledi.

Konu nedir?

1918'in sonbaharında Osmanlı Devleti savaştan yenik çıkmış, ordusu terhis edilmiş, şehirleri birer birer işgal edilmeye başlanmıştı. Ünite, bu tablonun içinden bir milletin nasıl örgütlendiğini anlatır: Birinci Dünya Savaşı, Mondros ve işgaller, Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı, genelgeler, kongreler ve Misak-ı Millî. LGS'de en çok olaylar arasındaki neden-sonuç bağı sorulur.

Bilmen gerekenler

  • Birinci Dünya Savaşı (1914–1918): İtilaf devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya) ile İttifak devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan) savaştı. Osmanlı Devleti, İttifak devletlerinin yanında savaşa girdi ve birçok cephede savaştı.
  • Çanakkale Cephesi (1915): İtilaf donanması boğazı geçemedi, kara savaşlarında da başarılı olamadı. Mustafa Kemal, Arıburnu ve Anafartalar'daki başarılarıyla tanındı. Zafer, Türk milletinin moralini yükseltti ve Rusya'ya yardım ulaştırılmasını engelledi.
  • Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti savaştan yenik ayrıldı, ordu terhis edildi. 7. maddeye göre İtilaf devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik yeri işgal edebilecekti. Bu madde Anadolu'nun işgaline dayanak yapıldı.
  • İşgaller ve cemiyetler: İzmir'in Yunanlar tarafından işgali (15 Mayıs 1919) halkın tepkisini büyüttü. Yurt savunmasını amaçlayan Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri ve düzenli ordu kurulana kadar düşmana karşı savaşan Kuvâ-yı Milliye ortaya çıktı. Bazı cemiyetler ise manda ve himayeyi savunarak millî mücadeleye zarar verdi.
  • Anadolu'ya geçiş: Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Havza Genelgesi ile halkı işgalleri protesto etmeye çağırdı. Amasya Genelgesi'nde "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." diyerek kurtuluşun yolunu gösterdi.
  • Kongreler: Erzurum Kongresi bölgesel olarak toplandı ama ulusal kararlar aldı: millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz; manda ve himaye kabul edilemez. Sivas Kongresi ulusal nitelikteydi; bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi.
  • Misak-ı Millî (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi, Türk yurdunun sınırlarını ve tam bağımsızlık hedefini belirleyen bu kararları kabul etti. Ardından İtilaf devletleri İstanbul'u resmen işgal etti ve meclis çalışamaz hâle geldi.

Sık yapılan hatalar

  • Erzurum'u yarım bilmek. Kongreye doğu illerinden delegeler katıldığı için toplanışı bölgesel, kararları bütün vatanı ilgilendirdiği için ulusaldır. Sorular bu ikiliği sık yoklar.
  • Havza ile Amasya'yı karıştırmak. Havza Genelgesi halkı mitinglerle işgalleri protesto etmeye çağırdı. Amasya Genelgesi ise kurtuluşun milletin kendi kararıyla geleceğini ilan etti ve Sivas'ta bir kongre toplanacağını duyurdu.
  • Mondros'un 7. maddesini atlamak. İşgallerin dayanağı bu maddeydi; neden-sonuç sorularında karşına çıkar.

Nasıl çalışmalı?

1914'ten 1920'ye uzanan bir zaman şeridi çiz ve her olayın altına tek cümlelik sonucunu yaz: "İzmir işgal edildi → Kuvâ-yı Milliye ortaya çıktı" gibi. Genelge ve kongre kararlarını üç etiketle işaretle: millî egemenlik, tam bağımsızlık, millî birlik. Kaynak metinli sorularda önce metnin ne demek istediğini tek cümleyle söyle, sonra metinde geçmeyen yargıyı içeren seçenekleri ele.

Genelgeler ve kongreler

AdımNiteliğiÖne çıkan sonuç
Havza GenelgesiGenelgeHalk işgalleri protesto etmeye çağrıldı.
Amasya GenelgesiGenelgeKurtuluşun milletin azim ve kararıyla olacağı ilan edildi.
Erzurum KongresiToplanışı bölgesel, kararları ulusalVatan bütündür, parçalanamaz; manda ve himaye kabul edilemez.
Sivas KongresiUlusalCemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi.

Zaman çizelgesi

  1. 30 Ekim 1918Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı.
  2. 15 Mayıs 1919İzmir Yunanlar tarafından işgal edildi.
  3. 19 Mayıs 1919Mustafa Kemal Samsun'a çıktı.
  4. 22 Haziran 1919Amasya Genelgesi yayımlandı.
  5. 23 Temmuz 1919Erzurum Kongresi toplandı.
  6. 4 Eylül 1919Sivas Kongresi toplandı.
  7. 28 Ocak 1920Misak-ı Millî, son Osmanlı Mebusan Meclisinde kabul edildi.
  8. 16 Mart 1920İstanbul İtilaf devletlerince resmen işgal edildi.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Mustafa Kemal, Amasya Genelgesi'nde şu ifadeye yer vermiştir: "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Bu ifadeyle aşağıdakilerden hangisi vurgulanmıştır?

Kendini dene

Erzurum Kongresi hem toplanış biçimi hem kararlarıyla bölgesel bir kongredir.

Amasya Genelgesi'nde kurtuluşun milletin kendi gücüyle sağlanacağı vurgulanmıştır.

Misak-ı Millî kararları Ankara'da açılan TBMM'de kabul edilmiştir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Erzurum ve Sivas kongreleri arasındaki farkı nasıl hatırlarım?

Kimlerin katıldığına bak. Erzurum'a yalnız doğu illerinden delegeler geldi, bu yüzden toplanışı bölgeseldir. Sivas'a yurdun pek çok yerinden delegeler geldi, bu yüzden ulusaldır. Sivas'ta cemiyetler tek çatı altında birleştirildi; Erzurum'daki ulusal kararlar da burada benimsendi.

Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.