Bir bakışta
- Temel ilke "Yurtta sulh, cihanda sulh."; sorunlar görüşme ve antlaşmayla çözülür.
- Musul, 1926'daki Ankara Antlaşması ile Irak'a bırakıldı.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak, Afganistan.
- Montrö (1936) ile Boğazlar Komisyonu kaldırıldı, Türkiye Boğazlarda asker bulundurma hakkı kazandı.
- Hatay 1938'de bağımsız devlet oldu, 1939'da Türkiye'ye katıldı.
Konu nedir?
Lozan imzalandığında masada çözülmemiş birkaç dosya kalmıştı: Musul, Boğazlar, nüfus mübadelesi, Osmanlı borçları. Atatürk döneminin dış politikası, bu dosyaları savaşa başvurmadan, görüşme ve antlaşmalarla kapatma çabasıdır. Bu politikanın özeti Atatürk'ün "Yurtta sulh, cihanda sulh." sözüdür. Sorular genellikle bir antlaşmayı ya da bir görüşme sürecini anlatıp bunun dış politikanın hangi ilkesini gösterdiğini sorar.
Bilmen gerekenler
- Dış politikanın ilkeleri: Tam bağımsızlık, barışçılık, gerçekçilik, uluslararası hukuka saygı ve sorunları diplomatik yollarla çözmek.
- Lozan'dan kalan sorunlar: Musul sorunu İngiltere ile görüşüldü; 1926'daki Ankara Antlaşması ile Musul, Irak'a bırakıldı. Yunanistan ile nüfus mübadelesinde çıkan sorunlar 1930'da imzalanan antlaşmayla çözüldü ve iki ülke yakınlaştı. Osmanlı borçlarının ödenmesine başlandı, yabancı okullar Türk yasalarına bağlandı.
- Milletler Cemiyeti: Türkiye 1932'de bu örgüte üye oldu ve dünya barışına katkı vermek istediğini gösterdi.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalandı; Balkanlarda barışı ve sınırların güvenliğini korumayı amaçladı.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Lozan'da kurulan uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırıldı, Boğazlar üzerinde Türk egemenliği güçlendi ve Türkiye Boğazlarda asker bulundurabilir hâle geldi.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı; Orta Doğu'da barış ve iş birliğini amaçladı.
- Hatay sorunu: Hatay, Fransa'nın yönetimindeki Suriye'ye bağlı özel bir yönetim altındaydı. Atatürk bu meseleyi diplomasi ve Milletler Cemiyeti aracılığıyla çözmek için büyük çaba gösterdi. Hatay önce bağımsız bir devlet oldu, Atatürk'ün ölümünden sonra 1939'da Türkiye'ye katıldı.
Sık yapılan hatalar
- Balkan Antantı ile Sadabat Paktı'nın üyelerini karıştırmak. Balkan: Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya. Sadabat: Türkiye, İran, Irak, Afganistan. Haritada birinin Türkiye'nin batısında, ötekinin doğusunda kaldığını görmek ayırt etmeyi kolaylaştırır.
- Hatay'ın Atatürk hayattayken katıldığını sanmak. Hatay 1938'de bağımsız devlet oldu, Türkiye'ye katılması 1939'da gerçekleşti.
- Montrö'yü Lozan'ın bir maddesi sanmak. Montrö 1936'da imzalanan ayrı bir sözleşmedir ve Lozan'daki Boğazlar düzenlemesini değiştirmiştir.
- Musul'un savaşla çözüldüğünü düşünmek. Sorun 1926'daki Ankara Antlaşması ile masa başında çözüldü.
Nasıl çalışmalı?
Her antlaşma ve pakt için küçük bir kart hazırla: ön yüzüne adını, arka yüzüne yılını, taraflarını ve amacını yaz. Lozan'da çözülemeyen sorunları bir sütuna, Atatürk döneminde nasıl çözüldüklerini karşı sütuna yaz. Boş bir haritada Balkan ve Orta Doğu ülkelerini iki ayrı renge boyamak, paktların üyelerini aklında tutmana yardım eder.
Zaman çizelgesi
- 1926İngiltere ve Irak ile Ankara Antlaşması imzalandı; Musul, Irak'a bırakıldı.
- 1930Yunanistan ile antlaşma imzalandı; nüfus mübadelesi sorunları çözüldü.
- 1932Türkiye Milletler Cemiyetine üye oldu.
- 1934Balkan Antantı imzalandı (Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya).
- 1936Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı.
- 1937Sadabat Paktı imzalandı (Türkiye, İran, Irak, Afganistan).
- 1938Hatay bağımsız bir devlet oldu.
- 1939Hatay Türkiye'ye katıldı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Lozan'da Boğazların yönetimi uluslararası bir komisyona bırakılmıştı. 1930'larda Avrupa'da savaş tehlikesi artınca Türkiye, Boğazların güvenliği için yeni bir düzenleme yapılması isteğini ilgili devletlere bildirdi. Toplanan konferans sonunda 1936'da imzalanan Montrö Sözleşmesi ile komisyon kaldırıldı ve Türkiye Boğazlarda asker bulundurma hakkı kazandı. Bu süreç, Atatürk dönemi dış politikasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?
Cevap B. Türkiye isteğini önce ilgili devletlere bildirdi, ardından bir konferansta sözleşme imzaladı. Boğazlar üzerindeki hakları böylece tek kurşun atılmadan ve uluslararası hukuka uygun biçimde elde edildi. Bu süreç "Yurtta sulh, cihanda sulh." anlayışına uygun, barışçı bir dış politikayı gösterir.
Kendini dene
Hatay, Atatürk hayattayken Türkiye'ye katılmıştır.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye, Boğazlar üzerindeki egemenliğini güçlendirmiştir.
Musul sorunu, Türkiye ile İngiltere arasında yapılan bir savaşla çözülmüştür.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Hatay sorunu neden önemli?
Atatürk bu meseleye kişisel olarak çok önem verdi ve sorunu diplomasi ile uluslararası hukuk yoluyla çözmeye çalıştı. Bu yüzden Hatay, barışçı dış politikanın en güçlü örneklerinden biri olarak öne çıkar.
Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.