Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

LGS T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · konu anlatımı

Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye

Altı ilke ve siyasi, hukuki, eğitim, toplumsal, ekonomik inkılaplar. LGS Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye anlatımı, çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Altı ilke: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık.
  • Saltanat 1922'de, halifelik 1924'te kaldırıldı.
  • Türk Medeni Kanunu (1926) aile ve mirasta kadın-erkek eşitliği getirdi, resmî nikâhı zorunlu kıldı.
  • Kadınlar 1930'da belediye, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
  • Bir inkılap birden çok ilkeyle ilişkili olabilir; soruda verilen amaca bak.

Konu nedir?

Okulda Latin harfleriyle yazıyorsun, kimlik kartında bir soyadın var, annen de baban kadar oy kullanabiliyor. Yüz yıl önce bunların hiçbiri yoktu; her biri bir inkılabın sonucudur. Ünite Atatürk ilkelerini ve bu ilkeler doğrultusunda siyaset, hukuk, eğitim, toplum ve ekonomi alanlarında yapılan inkılapları anlatır. LGS'de çoğunlukla bir inkılap verilir ve hangi ilkeyle ilişkili olduğu ya da hangi sorunu çözmeye yöneldiği sorulur.

Bilmen gerekenler

  • Atatürk ilkeleri: Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık. Cumhuriyetçilik millî egemenliğe dayalı yönetimi; milliyetçilik millî birlik ve bağımsızlığı; halkçılık yasalar önünde eşitliği ve ayrıcalıkların kaldırılmasını; devletçilik özel girişimin yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomiye katılmasını; laiklik din ve devlet işlerinin ayrılmasını; inkılapçılık yapılan yeniliklerin korunmasını ve çağdaşlaşmanın sürdürülmesini ifade eder. Bu altı ilke 1937'de anayasaya girdi.
  • Siyasi alanda: Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Ankara'nın başkent olması, Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923) ve halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924).
  • Hukuk alanında: 1924 Anayasası ve Türk Medeni Kanunu (1926). Medeni Kanun ile aile ve miras gibi konularda kadın-erkek eşitliği sağlandı, resmî nikâh zorunlu hâle geldi.
  • Eğitim ve kültür alanında: Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924) ile eğitim birleştirildi. Harf İnkılabı (1928) ile Latin harflerine dayanan yeni Türk alfabesi kabul edildi ve okuma yazmayı yaygınlaştırmak için Millet Mektepleri açıldı. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu kuruldu.
  • Toplumsal alanda: Şapka Kanunu, tekke ve zaviyelerin kapatılması, uluslararası saat ve takvimin kabulü, ölçü birimlerinde yenilik, Soyadı Kanunu (1934) ve lakap ile unvanların kaldırılması. Kadınlar 1930'da belediye, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
  • Ekonomik alanda: İzmir İktisat Kongresi (1923) ile millî ekonomi hedeflendi. Aşar vergisi kaldırıldı, Kabotaj Kanunu ile Türk limanları arasında taşımacılık hakkı Türk gemilerine verildi, sanayileşme için planlar hazırlandı.

Sık yapılan hatalar

  • Her inkılabı tek bir ilkeye kilitlemek. Harf İnkılabı, okuma yazmayı halka yaydığı için halkçılıkla, Türkçeye uygun bir alfabe getirdiği için milliyetçilikle ilişkilendirilebilir. Soruda hangi amacın öne çıkarıldığına bak.
  • Saltanat ile halifeliği karıştırmak. Saltanat siyasi yönetimdi ve 1922'de kaldırıldı; halifelik dinî bir makamdı ve 1924'te kaldırıldı.
  • Devletçiliği "özel girişimin yasaklanması" sanmak. Devlet, özel girişimin yetersiz kaldığı alanlara girdi; özel girişim de varlığını sürdürdü.

Nasıl çalışmalı?

Ortasına "Atatürk ilkeleri" yazdığın bir zihin haritası çiz ve beş dal aç: siyasi, hukuki, eğitim ve kültür, toplumsal, ekonomik. Her inkılabı ilgili dala yerleştir, yanına ilkesini yaz. Ardından her inkılap için iki soruyu yanıtla: önceki durum neydi, ne değişti? Örneğin Medeni Kanun'dan önce aile ve miras konularında kadın ile erkek eşit değildi; kanunla bu alanda eşitlik sağlandı. Kısa metinlerden ve Atatürk'ün sözlerinden ilke bulma sorularıyla bitir.

İlkeler ve örnek inkılaplar

İlkeKısacaÖrnek
CumhuriyetçilikMillî egemenliğe dayalı yönetimCumhuriyet'in ilanı (1923)
MilliyetçilikMillî birlik ve bağımsızlıkTürk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunun kurulması
HalkçılıkYasa önünde eşitlik, ayrıcalıkların kaldırılmasıLakap ve unvanların kaldırılması (1934)
DevletçilikÖzel girişimin yetersiz kaldığı alanda devletin ekonomiye katılmasıSanayileşme için hazırlanan planlar
LaiklikDin ve devlet işlerinin ayrılmasıHalifeliğin kaldırılması (1924)
İnkılapçılıkYeniliklerin korunması, çağdaşlaşmanın sürmesiİlkelerin 1937'de anayasaya girmesi

Zaman çizelgesi

  1. 1 Kasım 1922Saltanat kaldırıldı.
  2. 29 Ekim 1923Cumhuriyet ilan edildi.
  3. 3 Mart 1924Halifelik kaldırıldı, Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi.
  4. 17 Şubat 1926Türk Medeni Kanunu kabul edildi.
  5. 1 Kasım 1928Yeni Türk alfabesi kabul edildi.
  6. 21 Haziran 1934Soyadı Kanunu kabul edildi.
  7. 5 Aralık 1934Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı.
  8. 5 Şubat 1937Atatürk ilkeleri anayasaya girdi.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

1934 yılında çıkarılan bir kanunla ağa, hacı, hafız, hoca, molla, efendi, bey, paşa gibi lakap ve unvanların kullanılması kaldırılmıştır. Bu düzenlemeyle kimsenin doğuştan ya da taşıdığı unvan sayesinde başkalarından ayrıcalıklı görünmemesi amaçlanmıştır. Bu düzenleme en çok hangi Atatürk ilkesiyle ilişkilidir?

Kendini dene

Devletçilik ilkesi, özel girişimin tamamen yasaklanması demektir.

Halifeliğin kaldırılması laiklik ilkesiyle ilişkilidir.

Saltanat ve halifelik aynı gün kaldırılmıştır.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

İnkılapları ilkelerle eşleştirmenin kolay bir yolu var mı?

İnkılabın amacına bak: yönetim biçimini belirliyorsa cumhuriyetçilik, eşitlik getiriyorsa halkçılık, din ve devlet işlerini ayırıyorsa laiklik, ekonomide devlete rol veriyorsa devletçilik, millî kültürü ve birliği güçlendiriyorsa milliyetçilik öne çıkar.

Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.