Bir bakışta
- TBMM (23 Nisan 1920) millî egemenliğe dayanır; yasama ve yürütme yetkisini kendinde topladı.
- Sevr imzalandı ama TBMM tanımadığı ve millî mücadele kazanıldığı için uygulanamadı.
- Doğuda Ermenilere, güneyde Fransızlara, batıda Yunanlara karşı savaşıldı.
- Sakarya zaferinden sonra TBMM, Mustafa Kemal'e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verdi.
- Mudanya bir ateşkes, Lozan bir barış antlaşmasıdır.
Konu nedir?
23 Nisan 1920'de Ankara'da açılan meclis, işgal altındaki bir ülkede çok kısıtlı imkânlarla işe başladı. Üç yıl sonra Lozan'da yeni Türk devletinin bağımsızlığı bütün dünyaya kabul ettirildi. Ünite aradaki süreci anlatır: TBMM'nin kuruluşu, iç ayaklanmalar, doğu, güney ve batı cepheleri, Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan. Olay çok, ama hepsi aynı soruya bağlanır: Bağımsızlık hangi adımlarla kazanıldı?
Bilmen gerekenler
- TBMM'nin açılışı (23 Nisan 1920): Ankara'da açılan meclis millî egemenliğe dayanır; yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplar. Meclise karşı çıkan ayaklanmalar bastırıldı; Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı ve İstiklal Mahkemeleri kuruldu.
- Sevr Antlaşması (1920): Osmanlı Devleti ile İtilaf devletleri arasında imzalandı ve Anadolu'nun paylaşılmasını öngörüyordu; TBMM tanımadığı ve millî mücadele kazanıldığı için uygulanamadı.
- Doğu Cephesi: Kâzım Karabekir komutasındaki ordu Ermenilere karşı başarı kazandı. Gümrü Antlaşması, TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır.
- Güney Cephesi: Fransızlara ve Ermeni çetelerine karşı Maraş, Antep ve Urfa halkı Kuvâ-yı Milliye ile direndi. Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması (1921) ile bu cephe kapandı.
- Batı Cephesi: Düzenli ordu Yunanlara karşı I. ve II. İnönü savaşlarını kazandı. Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi verildi; Tekâlif-i Milliye emirleriyle halk ordunun ihtiyaçlarını karşıladı. Sakarya Meydan Muharebesi kazanıldı; TBMM, Mustafa Kemal'e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verdi. Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922) ve Başkomutan Meydan Muharebesi ile Yunan ordusu yenildi; 9 Eylül 1922'de İzmir kurtarıldı.
- İstiklal Marşı: Mehmet Akif Ersoy'un yazdığı marş, 12 Mart 1921'de TBMM'de kabul edildi.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (1922): Doğu Trakya savaş yapılmadan kurtarıldı; askerî zafer diplomatik kazanca dönüştü.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı ve kapitülasyonlar kaldırıldı. Musul sorunu çözülemedi; Boğazlar için uluslararası bir komisyon kuruldu.
Sık yapılan hatalar
- Sevr'i yürürlüğe girmiş sanmak. Sevr imzalandı ama hiç uygulanamadı; TBMM onu tanımadı.
- Mudanya ile Lozan'ı karıştırmak. Mudanya bir ateşkestir, silahları susturur. Lozan bir barış antlaşmasıdır, yeni devletin bağımsızlığını tanıtır.
- Cepheleri ve düşmanları karıştırmak. Doğuda Ermeniler, güneyde Fransızlar, batıda Yunanlar. Bunu bir Türkiye haritasına üç okla çizersen kolay kolay unutmazsın.
- Tekâlif-i Milliye emirlerini yanlış yorumlamak. Amaç ordunun eksiklerini halkın desteğiyle kapatmaktı; emirler milletin topyekûn seferber olduğunu gösterir.
Nasıl çalışmalı?
Üç cepheyi üç renkle bir haritada göster ve her cephenin yanına üç bilgi yaz: kime karşı savaşıldı, önemli savaşlar hangileri, cepheyi hangi antlaşma kapattı. Antlaşmaları tek satırlık kartlara dök: kiminle, ne zaman, ne sonuç. Mustafa Kemal'in sözleri ve TBMM kararlarıyla ilgili sorularda, sözün millî egemenliği mi yoksa tam bağımsızlığı mı öne çıkardığını kendine sor.
Cepheler bir bakışta
| Cephe | Kime karşı? | Öne çıkanlar | Cepheyi kapatan antlaşma |
|---|---|---|---|
| Doğu | Ermeniler | Kâzım Karabekir komutasında kazanılan başarı | Gümrü Antlaşması (TBMM'nin ilk uluslararası antlaşması) |
| Güney | Fransızlar ve Ermeni çeteleri | Maraş, Antep ve Urfa halkının direnişi | Ankara Antlaşması (1921) |
| Batı | Yunanlar | I. ve II. İnönü, Sakarya, Büyük Taarruz | Mudanya Ateşkes Antlaşması (1922) |
Zaman çizelgesi
- 23 Nisan 1920TBMM Ankara'da açıldı.
- 10 Ağustos 1920Sevr Antlaşması imzalandı.
- 12 Mart 1921İstiklal Marşı TBMM'de kabul edildi.
- 20 Ekim 1921Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı; Güney Cephesi kapandı.
- 26 Ağustos 1922Büyük Taarruz başladı.
- 9 Eylül 1922İzmir kurtarıldı.
- 11 Ekim 1922Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı.
- 24 Temmuz 1923Lozan Barış Antlaşması imzalandı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Büyük Taarruz'un ardından imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması'yla Doğu Trakya, hiçbir savaş yapılmadan Türk tarafına bırakılmıştır. Bu bilgiden aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?
Cevap D. Doğu Trakya'nın tek kurşun atılmadan alınması, Büyük Taarruz'daki başarının masa başında da karşılık bulduğunu gösterir. İlk iki seçenek dönemin gerçeğiyle çelişir. Üçüncü seçenek metinde yer almayan bir yargıdır; Boğazlar konusu Lozan'da bile Türkiye'nin istediği biçimde çözülememişti.
Kendini dene
Sevr Antlaşması yürürlüğe girmiş ve Anadolu bu antlaşmaya göre paylaşılmıştır.
Gümrü Antlaşması, TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır.
Mudanya Ateşkes Antlaşması ile yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanınmıştır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Millî Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Mudanya ile Lozan arasındaki fark nedir?
Mudanya bir ateşkes antlaşmasıdır: çatışmaları durdurur ve Doğu Trakya'yı savaşsız kazandırır. Lozan bir barış antlaşmasıdır: yeni Türk devletinin bağımsızlığını ve sınırlarını uluslararası alanda tanıtır. Biri savaşı bitirir, öteki yeni devletin dünyadaki yerini belirler.
Millî Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.