Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

LGS T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · konu anlatımı

Demokratikleşme Çabaları

Terakkiperver ve Serbest Cumhuriyet fırkaları, Şeyh Sait, İzmir Suikastı, Menemen. LGS Demokratikleşme Çabaları, çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • İlk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'dır (1924, Kâzım Karabekir ve arkadaşları).
  • Serbest Cumhuriyet Fırkası 1930'da Atatürk'ün isteğiyle Fethi Okyar tarafından kuruldu.
  • Şeyh Sait İsyanı, İzmir Suikastı Girişimi ve Menemen Olayı, Cumhuriyet'e yönelik iç tehditlerdir.
  • Menemen Olayı'nda yedek subay öğretmen Kubilay şehit edildi.
  • Atatürk döneminde çok partili hayata kalıcı geçilemedi, ama bu denemeler sonraki yıllara tecrübe oldu.

Konu nedir?

Demokrasi bir kanunla bir gecede yerleşmez; denenir, aksar, yeniden denenir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye'de de böyle oldu. Ünite çok partili hayata geçmek için kurulan iki muhalefet partisini ve bu dönemde Cumhuriyet'e yönelen iç tehditleri anlatır: Şeyh Sait İsyanı, İzmir Suikastı Girişimi ve Menemen Olayı. Konu kısa, ama ayrıntılar birbirine çok benzer.

Bilmen gerekenler

  • Cumhuriyet Halk Fırkası: Mustafa Kemal'in kurduğu Halk Fırkası, Cumhuriyet'in ilanından sonra Cumhuriyet Halk Fırkası adını aldı. Bir süre Mecliste tek parti olarak bulundu.
  • Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924): Kâzım Karabekir ve arkadaşlarının kurduğu ilk muhalefet partisidir. 1925'te çıkan Şeyh Sait İsyanı'nın ardından partinin bazı üyelerinin isyanla bağlantılı olduğu düşünüldü ve parti kapatıldı. İsyanın bastırılması için Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı.
  • İzmir Suikastı Girişimi (1926): Mustafa Kemal'e yönelik suikast planı gerçekleşmeden ortaya çıkarıldı. Bu olay, Cumhuriyet'e ve inkılaplara yönelik tehlikenin sürdüğünü gösterdi.
  • Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Mustafa Kemal'in isteğiyle Fethi Okyar tarafından kuruldu. Amaç, Mecliste hükûmeti denetleyecek bir muhalefet oluşturmak ve çok partili hayatı denemekti. Partinin çevresinde inkılap karşıtlarının toplanmaya başlaması üzerine Fethi Bey partiyi kısa sürede kapattı.
  • Menemen Olayı (1930): İzmir'in Menemen ilçesinde inkılaplara karşı çıkan bir grubun başlattığı ayaklanmada yedek subay öğretmen Kubilay şehit edildi. Olay, inkılapları koruma kararlılığını artırdı.
  • Genel değerlendirme: Atatürk döneminde çok partili hayata kalıcı olarak geçilemedi; ancak bu denemeler, sonraki yıllarda demokrasinin yerleşmesi için önemli tecrübeler oldu. Atatürk demokrasinin gelişmesi için muhalefetin gerekli olduğuna inanıyordu.

Sık yapılan hatalar

  • İki partiyi karıştırmak. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924'te Kâzım Karabekir ve arkadaşlarınca, Serbest Cumhuriyet Fırkası 1930'da Atatürk'ün isteğiyle Fethi Okyar tarafından kuruldu. Akılda tutmak için: "Serbest" olanı Atatürk istedi.
  • Menemen Olayı'nı dış tehdit sanmak. Olay ülke içinde, inkılaplara karşı çıkan bir grup tarafından başlatıldı.
  • Partilerin kapanmasını "demokrasiden vazgeçildi" diye okumak. Bunlar zor koşullarda yapılmış denemelerdi ve sonraki yıllar için tecrübe oldu.

Nasıl çalışmalı?

İki partiyi bir tabloda karşılaştır: kurucu, kuruluş yılı, kapanma nedeni. Üç iç tehdidi ise ayrı kartlara yaz ve her kartta iki soruyu yanıtla: kime ya da neye yönelikti, sonucunda ne oldu? Kaynak metinli sorularda "muhalefet", "denetim", "çok partili hayat" gibi sözcükler gördüğünde metnin büyük olasılıkla demokratikleşme çabasından söz ettiğini düşün.

İki muhalefet partisi

ÖzellikTerakkiperver Cumhuriyet FırkasıSerbest Cumhuriyet Fırkası
Kuruluş yılı19241930
KurucusuKâzım Karabekir ve arkadaşlarıAtatürk'ün isteğiyle Fethi Okyar
Kapanış nedeniBazı üyelerinin Şeyh Sait İsyanı ile bağlantılı görülmesi; hükûmet kararıyla kapatıldıÇevresinde inkılap karşıtlarının toplanması; Fethi Bey partiyi kendisi kapattı

Zaman çizelgesi

  1. Kasım 1924Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
  2. Şubat 1925Şeyh Sait İsyanı başladı.
  3. Mart 1925Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı.
  4. Haziran 1925Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.
  5. Haziran 1926İzmir Suikastı Girişimi ortaya çıkarıldı.
  6. Ağustos 1930Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
  7. Kasım 1930Serbest Cumhuriyet Fırkası kapandı.
  8. 23 Aralık 1930Menemen Olayı yaşandı; öğretmen Kubilay şehit edildi.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Atatürk, 1930 yılında yakın arkadaşı Fethi Okyar'dan yeni bir parti kurmasını istemiş ve bazı milletvekillerinin bu partiye katılmasını desteklemiştir. Atatürk'ün bu tutumu, aşağıdakilerden hangisini amaçladığını gösterir?

Kendini dene

Serbest Cumhuriyet Fırkası, Kâzım Karabekir tarafından kurulmuştur.

Menemen Olayı, inkılaplara yönelik bir iç tehdittir.

Atatürk, Mecliste bir muhalefet partisi bulunmasını gereksiz görüyordu.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Demokratikleşme Çabaları soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Bu ünite kısa, nasıl tekrar etmeliyim?

Konu az ama ayrıntılar birbirine benzer. İki partiyi ve üç olayı tek sayfalık bir kâğıda yaz, haftada bir kez sesli oku. Her tekrardan sonra birkaç soru çöz ve karıştırdığın noktayı aynı kâğıda kırmızı kalemle ekle.

Demokratikleşme Çabaları konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.