Bir bakışta
- Atatürk 10 Kasım 1938'de İstanbul'da, Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti.
- Naaşı önce Etnografya Müzesi'ne konuldu, 1953'te Anıtkabir'e taşındı.
- TBMM, İsmet İnönü'yü cumhurbaşkanı seçti; devir anayasal kurallarla sorunsuz gerçekleşti.
- Türkiye İkinci Dünya Savaşı'nda tarafsız kalmaya çalıştı, hiçbir cephede savaşmadı.
- Savaşa girmese de ekonomi etkilendi: Millî Korunma Kanunu, ekmek karnesi.
Konu nedir?
Her yıl 10 Kasım'da saat 9.05'te okulda saygı duruşunda bulunursun. O an, Atatürk'ün 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybettiği andır. Ünite bu kaybın ardından yönetimin nasıl devredildiğini, kısa süre sonra başlayan İkinci Dünya Savaşı'nda Türkiye'nin izlediği yolu ve savaşa girmeyen bir ülkenin bile savaştan nasıl etkilendiğini anlatır.
Bilmen gerekenler
- Atatürk'ün ölümü: Atatürk, 10 Kasım 1938'de İstanbul'da Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti. Naaşı geçici olarak Ankara'daki Etnografya Müzesi'ne konuldu, 1953'te Anıtkabir'e taşındı.
- Vasiyeti: Mal varlığından elde edilecek gelirin bir bölümünü Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumuna bıraktı; bu, bilime ve kültüre verdiği önemi gösterir.
- Yeni cumhurbaşkanı: TBMM, İsmet İnönü'yü cumhurbaşkanı seçti. Yönetim değişikliği anayasal kurallara uygun biçimde ve sorunsuz gerçekleşti.
- İkinci Dünya Savaşı (1939–1945): Almanya'nın Polonya'ya saldırmasıyla başladı. Savaş, Mihver devletleri (Almanya, İtalya, Japonya) ile Müttefikler (İngiltere, Fransa, Sovyetler Birliği, ABD) arasında geçti.
- Türkiye'nin tutumu: Türkiye, savaşa girmemek için iki tarafla da dengeli ilişkiler kurdu ve tarafsız kalmaya çalıştı. Savaşın sonuna doğru, Birleşmiş Milletlerin kuruluş konferansına katılabilmek için Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etti; ancak hiçbir cephede savaşmadı.
- Savaşın etkileri: Türkiye savaşa girmese de ordu sürekli hazır tutuldu, çok sayıda genç askere alındı ve savunma harcamaları arttı. Üretim azaldı, temel ürünlerde sıkıntı yaşandı; Millî Korunma Kanunu çıkarıldı ve ekmek karneyle dağıtıldı.
- Savaş sonrası: Türkiye, Birleşmiş Milletlerin kurucu üyeleri arasında yer aldı. Sovyetler Birliği'nin Boğazlarla ilgili istekleri karşısında Batılı devletlere yakınlaştı ve 1952'de NATO'ya üye oldu.
Sık yapılan hatalar
- Türkiye'nin bir cephede savaştığını sanmak. Savaş ilanı savaşın sonuna doğru ve Birleşmiş Milletlere katılabilmek için yapıldı; Türk ordusu hiçbir cephede çatışmaya girmedi.
- "Savaşa girmedik, etkilenmedik" demek. Askere alınan gençler tarladan uzak kaldı, üretim düştü, ekmek karneye bağlandı.
- Naaşın 1938'de doğrudan Anıtkabir'e konduğunu sanmak. Anıtkabir o tarihte henüz yoktu; naaş Etnografya Müzesi'nde bekletildi ve 1953'te taşındı.
Nasıl çalışmalı?
1938 ile 1953 arasını kısa bir zaman şeridine dök; Atatürk'ün ölümünden Anıtkabir'e taşınmasına kadar yedi sekiz olay yeter. Savaşın Türkiye'ye etkilerini üç kutuya ayır: siyasi (tarafsızlık, Birleşmiş Milletler üyeliği), ekonomik (üretimin düşmesi, Millî Korunma Kanunu), toplumsal (ekmek karnesi, askere alınan gençler). Tablo ya da grafik verilen sorularda, örneğin fiyatların hızla yükseldiği bir dönemde, önce nedeni (savaş koşulları), sonra sonucu (geçim sıkıntısı) cümleye dök.
Zaman çizelgesi
- 10 Kasım 1938Atatürk Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti.
- 11 Kasım 1938TBMM İsmet İnönü'yü cumhurbaşkanı seçti.
- 1 Eylül 1939Almanya'nın Polonya'ya saldırmasıyla İkinci Dünya Savaşı başladı.
- 1940Millî Korunma Kanunu çıkarıldı.
- 23 Şubat 1945Türkiye Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etti.
- 1945Türkiye Birleşmiş Milletlerin kurucu üyeleri arasında yer aldı.
- 1952Türkiye NATO'ya üye oldu.
- 10 Kasım 1953Atatürk'ün naaşı Anıtkabir'e taşındı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye savaşa girmemiş olmasına rağmen çok sayıda genç askere alınmış, tarlalarda çalışacak insan sayısı azalmıştır. Bu dönemde bazı temel gıdalarda sıkıntı yaşanmış, ekmek karneyle dağıtılmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevap D. Metin iki şeyi birlikte söyler: Türkiye savaşa girmedi, ama askere alınan gençler yüzünden üretim azaldı ve temel gıdalarda sıkıntı yaşandı. Demek ki savaşın ekonomik etkileri Türkiye'ye de ulaştı. İlk seçenek metinle çelişir, ikincisi metindekinin tersidir, üçüncüsü ise metinden çıkarılamaz.
Kendini dene
Türkiye İkinci Dünya Savaşı'na girmediği için savaştan hiç etkilenmemiştir.
Türkiye, savaşın sonuna doğru Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etmiştir.
Atatürk'ün naaşı 1938'de doğrudan Anıtkabir'e konmuştur.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Atatürk'ün Ölümü ve Sonrası soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Türkiye İkinci Dünya Savaşı'na neden girmedi?
Kurtuluş Savaşı'ndan çıkalı henüz yirmi yıl olmamıştı ve ülke ekonomisini kurmaya çalışıyordu. Yeni bir savaşın yıkımından korunmak için iki tarafla da dengeli ilişkiler kurdu ve tarafsız kalmaya çalıştı.
Atatürk'ün Ölümü ve Sonrası konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 1 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.