Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Coğrafya · konu anlatımı

Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye'de nüfusun dağılışı ve yapısı, aritmetik, fizyolojik ve tarımsal yoğunluk, iç ve dış göç, kır ve kent yerleşmeleri; çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Cumhuriyetin ilk nüfus sayımı 1927'de yapıldı; 2007'den beri ADNKS ile her yıl belirleniyor.
  • Aritmetik yoğunluk: nüfus / yüzölçümü. Fizyolojik yoğunluk: nüfus / tarım alanı.
  • Tarımsal yoğunluk: tarımla geçinen nüfus / tarım alanı.
  • 1950'lerden sonra makineleşme ve sanayileşme kırdan kente göçü hızlandırdı.
  • Dağınık yerleşme Karadeniz'de, toplu yerleşme su kaynağı az olan İç Anadolu'da görülür.

Konu nedir?

Karadeniz köylerinde evler neden yamaçlara dağılmış, İç Anadolu'da neden bir çeşmenin çevresinde toplanmış? Nüfus ve yerleşme ünitesi bu tür sorularla doludur. Türkiye nüfusunun özelliklerini ve dağılışını, göç hareketlerini, kır ve kent yerleşmelerini kapsar. Sorular genellikle bir durumun nedenini ya da sonucunu sorar; sayı ezberinden çok neden-sonuç kurabilmek işe yarar.

Bilmen gerekenler

Nüfus özellikleri

  • Nüfus sayımları: Cumhuriyetin ilk genel nüfus sayımı 1927'de yapıldı. 2007'den bu yana nüfus, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) ile her yıl belirlenmektedir.
  • Dağılış: Nüfus kıyılarda, ovalarda ve sanayi merkezlerinde yoğun; engebeli, yüksek ve iklimi sert yerlerde seyrektir. En kalabalık bölge Marmara'dır.
  • Nüfus yapısı: Doğum oranlarının düşmesi ve ortalama yaşam süresinin uzamasıyla nüfus giderek yaşlanmakta, nüfus piramidinin tabanı daralmaktadır.
  • Nüfus yoğunluğu: Aritmetik yoğunluk toplam nüfusun yüzölçümüne, fizyolojik yoğunluk toplam nüfusun tarım alanına, tarımsal yoğunluk ise tarımla geçinen nüfusun tarım alanına oranıdır.

Göç

  • İç göç: 1950'lerden sonra tarımda makineleşme, sanayileşme ve kentlerdeki iş olanakları kırdan kente göçü hızlandırdı. Çukurova gibi tarım alanlarına mevsimlik tarım işçisi göçü yaşanır.
  • Dış göç: 1961'de Federal Almanya ile imzalanan işgücü anlaşmasıyla Avrupa'ya işçi göçü başladı. Nitelikli insanların yurt dışına gitmesine beyin göçü denir.
  • Göçün etkenleri: Bulunulan yerden iten (işsizlik, toprak yetersizliği) ve gidilen yere çeken (iş, eğitim, sağlık olanakları) etkenler birlikte değerlendirilir.

Yerleşme tipleri

  • Kır yerleşmeleri: Köy, mezra, yayla, kom, oba, ağıl ve çiftlik. Mezra köye bağlı, köy statüsü olmayan küçük yerleşmedir; kom Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da hayvancılığa dayalı yerleşmedir; oba göçebelerin çadırlı yerleşmesidir.
  • Toplu ve dağınık yerleşme: Su kaynaklarının az olduğu İç Anadolu'da evler bir kaynak çevresinde toplanır; suyun bol, arazinin engebeli olduğu Karadeniz'de dağınıktır.
  • Kentler işlevlerine göre: İdari (Ankara), sanayi, liman, turizm, maden (Zonguldak) ve tarım kentleri.

Sık yapılan hatalar

  • Aritmetik ve fizyolojik nüfus yoğunluğunu karıştırmak: payda yüzölçümü mü, tarım alanı mı?
  • Mezrayı yalnızca yaz aylarında kullanılan bir yayla yerleşmesi sanmak.
  • Göçü yalnızca itici etkenlerle açıklamak; çekici etkenler de belirleyicidir.

Nasıl çalışmalı?

Üç yoğunluk türünü formül olarak yaz ve küçük bir sayısal örnekle dene: nüfusu 1.000, yüzölçümü 100 km², tarım alanı 20 km² olan bir yerde aritmetik yoğunluk 10, fizyolojik yoğunluk 50 olur. Bir kez kendi elinle hesaplayınca karışıklık büyük ölçüde biter. Göç için iki sütun aç: iten ve çeken etkenler. Yerleşmelerde mezra, kom ve obayı birer cümleyle tanımlayabiliyorsan o kısım hazırdır. Güncel nüfus sayılarını ezberlemek yerine yaşlanma, kentleşme ve doğurganlığın azalması gibi eğilimlere odaklan.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Karadeniz kıyılarında kırsal yerleşmelerin genellikle dağınık olmasında aşağıdakilerden hangileri etkilidir? I. Su kaynaklarının bol olması II. Arazinin engebeli olması III. İklimin kurak olması

Kendini dene

Fizyolojik nüfus yoğunluğu, toplam nüfusun yüzölçümüne oranıdır.

Avrupa'ya işçi göçü 1961'de Federal Almanya ile yapılan işgücü anlaşmasıyla başladı.

Mezra yalnızca yaz aylarında kullanılan bir yayla yerleşmesidir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Nüfus konusunda güncel sayıları bilmem gerekir mi?

Kesin sayıları ezberlemek yerine genel eğilimleri bilmek daha işe yarar: nüfus artış hızının azalması, nüfusun yaşlanması, kentleşmenin artması gibi. Sayı içeren sorularda çoğunlukla grafik ya da tablo verilir ve senden yorum beklenir.

Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.