Bir bakışta
- Taş kömürü yalnız Zonguldak'ta çıkar; linyit pek çok yerde bulunur ve termik santrallerde yakılır.
- Pamuk Çukurova, Ege ve Harran'da; şeker pancarı İç Anadolu'da; ayçiçeği Trakya'da.
- Sanayi Marmara'da yoğun: sermaye, nüfus, ulaşım ve pazara yakınlık.
- Demir-çelik fabrikaları Karabük, Ereğli ve İskenderun'dadır.
- Jeotermal enerji Ege'de (Denizli, Aydın) öne çıkar.
Konu nedir?
Çay neden yalnızca Doğu Karadeniz'de yetişiyor, taş kömürü neden yalnızca Zonguldak'tan çıkıyor? Ekonomik coğrafya, tarım, hayvancılık, madencilik, enerji, sanayi, ulaşım, ticaret ve turizmin haritadaki yerini ve o yerin seçilme nedenini anlatır. KPSS'de bu ünitenin iki klasik soru tipi vardır: ürün ya da maden ile yer eşleştirmesi ve bir faaliyetin dağılışını etkileyen etmen.
Bilmen gerekenler
Tarım ve hayvancılık
- Tahıllar: Buğday en çok İç Anadolu'da, mısır Karadeniz'de yetiştirilir; çeltik sulama olanağı olan ovalarda ekilir.
- Sanayi bitkileri: Pamuk Çukurova, Ege ve Güneydoğu Anadolu'da (Harran Ovası); şeker pancarı İç Anadolu'da; ayçiçeği Trakya'da yetiştirilir.
- Bölgesel ürünler: Çay Doğu Karadeniz'de, fındık Karadeniz'de, zeytin Ege ve Marmara'nın güneyinde, turunçgiller ve muz Akdeniz kıyılarında, kayısı Malatya'da, Antep fıstığı Güneydoğu Anadolu'da yetişir.
- Hayvancılık: Büyükbaş hayvancılık Doğu Anadolu'nun yaz otlaklarında ve modern ahırlarda, küçükbaş hayvancılık İç Anadolu'nun bozkırlarında yaygındır. Ankara keçisinden tiftik elde edilir. İpek böcekçiliği Bursa çevresinde, balıkçılık en çok Karadeniz'de yapılır.
Madenler ve enerji
- Madenlerin başlıca çıkarıldığı yerler aşağıdaki tabloda. Taş kömürü yalnızca Zonguldak havzasında çıkarılır; linyit pek çok yerde bulunur ve termik santrallerde kullanılır.
- Bor: Türkiye dünya bor rezervlerinin önemli bir bölümüne sahiptir.
- Petrol çoğunlukla Güneydoğu Anadolu'da çıkarılır; üretim tüketimi karşılamaz.
- Yenilenebilir enerji: Fırat gibi akarsular üzerindeki barajlarda hidroelektrik, Ege'de jeotermal (Denizli, Aydın) ve rüzgâr, güney kesimlerde güneş enerjisi öne çıkar.
Sanayi
- Sanayi en çok Marmara'da yoğunlaşır; nedenleri sermaye birikimi, nüfus, ulaşım kolaylığı ve pazara yakınlıktır.
- Demir-çelik fabrikaları Karabük, Ereğli ve İskenderun'dadır.
Ulaşım, ticaret, turizm
- Yurt içinde en çok karayolu kullanılır; dış ticarette deniz yolu ve boğazlar önemlidir.
- Deniz-kum-güneş turizmi Akdeniz ve Ege kıyılarında, kış turizmi dağlık alanlarda, kültür ve inanç turizmi tarihî kentlerde gelişmiştir.
Sık yapılan hatalar
- Taş kömürü ile linyiti karıştırmak.
- Sanayinin yerini yalnızca hammaddeye bağlamak; Marmara'daki yoğunluk sermaye, ulaşım ve pazar kaynaklıdır.
- Bir ürünün yetiştiği yeri yalnızca toprakla açıklayıp iklim koşullarını gözden kaçırmak.
Nasıl çalışmalı?
Önce tek yere bağlı olanları bitir: taş kömürü Zonguldak, boksit Seydişehir, çay Doğu Karadeniz, tiftik Ankara keçisi. Bu liste kısa ve kesin olduğu için ilk günden işe yarar. Sonra birden çok yerde bulunanlara geç ve yalnızca en yoğun bölgeyi öğren. Her eşleştirmenin yanına bir "neden" kelimesi ekle (çay: bol yağış ve asitli toprak; sanayi Marmara: sermaye ve pazar). Yeri unuttuğunda bu kelime seni çoğu zaman doğru cevaba götürür.
Madenler ve başlıca çıkarıldığı yerler
| Maden | Başlıca yer |
|---|---|
| Taş kömürü | Zonguldak havzası (yalnız burada) |
| Linyit | Afşin-Elbistan, Soma, Tunçbilek |
| Demir | Divriği, Hekimhan |
| Bakır | Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu) |
| Boksit | Seydişehir (Konya) |
| Krom | Guleman (Elazığ) |
| Bor | Eskişehir, Balıkesir, Kütahya ve Bursa çevresi |
| Petrol | Batman, Adıyaman |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Aşağıdaki maden–çıkarıldığı yer eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Cevap A. Türkiye'de taş kömürü yalnızca Zonguldak havzasında çıkarılır. Afşin-Elbistan ise linyit yatakları ve bu linyiti kullanan termik santrallerle bilinir. Diğer dört eşleştirme doğrudur.
Kendini dene
Afşin-Elbistan taş kömürü yataklarıyla bilinir.
Marmara'da sanayinin yoğunlaşmasının tek nedeni hammaddeye yakınlıktır.
Ankara keçisinden tiftik elde edilir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Ürün ve maden eşleştirmelerinde nelere öncelik vermeliyim?
Önce yalnızca tek bir yerde bulunan ya da bir yerle özdeşleşmiş olanları öğren (taş kömürü–Zonguldak, boksit–Seydişehir, çay–Doğu Karadeniz). Ardından birden çok bölgede görülenlerin en yoğun olduğu yeri bil.
Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 4 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.