Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Coğrafya · konu anlatımı

Bölgeler Coğrafyası

Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesi ve GAP, DAP, DOKAP, KOP, ZBK kalkınma projeleri: her bölgenin ayırt edici özelliği ve GAP illeri; çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Yedi bölge 1941'deki Birinci Coğrafya Kongresi'nde belirlendi.
  • Doğu Anadolu yüzölçümü ve ortalama yükseltisi en fazla, Güneydoğu Anadolu yüzölçümü en küçük bölgedir.
  • GAP çok sektörlü bir kalkınma projesidir; Atatürk Barajı ve Şanlıurfa tünelleriyle Harran sulanır.
  • GAP illeri: Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak.
  • DOKAP Doğu Karadeniz, KOP Konya Ovası, ZBK Zonguldak-Bartın-Karabük içindir.

Konu nedir?

Türkiye, 1941'de Ankara'da toplanan Birinci Coğrafya Kongresi'nde yedi coğrafi bölgeye ayrıldı. Ünite, diğer coğrafya ünitelerinde öğrendiklerini bölge bölge bir araya getirir: iklim, yer şekli, nüfus ve ekonomi aynı soruda buluşur. Bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmak için hazırlanan kalkınma projeleri de bu ünitenin konusudur.

Bilmen gerekenler

Coğrafi bölgeler

  • Marmara: Nüfusun ve sanayinin en yoğun olduğu bölge; ulaşım ve ticaretin merkezi.
  • Ege: Kıyıya dik uzanan dağlar ve grabenler; zeytin, üzüm, incir ve pamuk tarımı; turizm ve jeotermal enerji.
  • Akdeniz: Toroslar kıyıya paralel uzanır; turunçgiller, muz, seracılık ve turizm öne çıkar.
  • Karadeniz: En yağışlı bölge; çay ve fındık tarımı, dağınık yerleşme ve balıkçılık.
  • İç Anadolu: Karasal iklim ve bozkır; tahıl tarımı ve küçükbaş hayvancılık. Türkiye'nin en az yağış alan yerleri bu bölgededir.
  • Doğu Anadolu: Yüzölçümü ve ortalama yükseltisi en fazla olan bölge; büyükbaş hayvancılık yaygın, nüfus yoğunluğu en düşük.
  • Güneydoğu Anadolu: Yüzölçümü en küçük bölge; yazları çok sıcak ve kurak; pamuk, mercimek ve Antep fıstığı tarımı ile petrol üretimi.

Kalkınma projeleri

  • GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi): Fırat ve Dicle havzalarında sulama ve enerji amacıyla başladı; zamanla tarım, sanayi, eğitim ve sağlığı kapsayan çok sektörlü bir bölgesel kalkınma projesine dönüştü. Atatürk Barajı ve Şanlıurfa tünelleri ile Harran Ovası sulanır. Kapsamındaki dokuz il: Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak.
  • DAP (Doğu Anadolu Projesi): Doğu Anadolu'da tarım, hayvancılık ve sosyal kalkınmayı hedefler.
  • DOKAP (Doğu Karadeniz Projesi): Doğu Karadeniz'de ulaşım, tarım ve turizmi geliştirmeyi amaçlar.
  • KOP (Konya Ovası Projesi): Kurak Konya Ovası'nda sulama ve kırsal kalkınmaya odaklanır.
  • ZBK Projesi: Zonguldak, Bartın ve Karabük'te madencilik ve ağır sanayiye bağlı ekonomiyi çeşitlendirmeyi hedefler.

Sık yapılan hatalar

  • GAP'ı bir baraj projesinden ibaret sanmak; çok sektörlü bir bölgesel kalkınma projesidir.
  • Fırat havzasındaki her ili GAP kapsamında sanmak. GAP dokuz ille sınırlıdır.
  • Coğrafi bölge sınırlarını il sınırlarıyla aynı sanmak. Bölge sınırları doğal özelliklere göre çizildiği için bir ilin toprakları birden fazla bölgede yer alabilir.

Nasıl çalışmalı?

Bu üniteyi diğer coğrafya konularından sonraya bırak; o zaman yeni bilgi öğrenmekten çok bildiklerini bir araya getirmiş olursun. Her bölge için tek bir kart yeter: ön yüzde bölge adı, arka yüzde iklim, yer şekli, ekonomi ve nüfusa dair birer ifade. GAP'ın dokuz ilini akılda tutmak için kendi kısaltmanı uydur. "Hangisi GAP kapsamında değildir?" sorusunda Malatya ve Elazığ gibi Fırat havzasındaki komşu iller çeldirici olarak karşına çıkabilir.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Aşağıdaki illerden hangisi Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında yer almaz?

Kendini dene

Malatya GAP kapsamındaki illerdendir.

Bir ilin toprakları birden fazla coğrafi bölgede yer alabilir.

GAP yalnızca baraj yapımını amaçlayan bir projedir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Bölgeler Coğrafyası soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Bölgeler coğrafyası soruları neden zor gelir?

Çünkü fiziki, beşeri ve ekonomik coğrafya bilgilerini birlikte kullanmanı ister. Bu konuyu diğer coğrafya ünitelerini bitirdikten sonra bir tekrar ünitesi gibi çalışmak en verimli yoldur.

Bölgeler Coğrafyası konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.