Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Vatandaşlık · konu anlatımı

Türk Anayasa Tarihi ve Anayasal Kavramlar

Sened-i İttifak'tan 1982 Anayasası'na her belgenin öne çıkan özelliği, 1982'nin ilk dört maddesi ve değiştirme usulündeki sayılar; çözümlü örnek.

Bir bakışta

  • Sened-i İttifak (1808) padişah yetkisinin ilk kez paylaşıldığı belge kabul edilir.
  • Kanun-i Esasi (1876) ilk Osmanlı anayasasıdır; Meclis-i Ayan üyelerini padişah atardı.
  • Teşkilat-ı Esasiye (1921) güçler birliğine dayanır ve temel haklara yer vermez.
  • Anayasa Mahkemesi ilk kez 1961 Anayasası ile kuruldu.
  • 1982'de değişiklik teklifi en az 200, kabul en az 360 oy ister; 400 ve üzerinde halkoyu zorunlu değildir.

Konu nedir?

Padişahın yetkisini ilk kez paylaşan bir sözleşmeden halkoylamasıyla kabul edilen anayasalara uzanan iki yüzyıllık bir değişim. Bu ünitede her belgenin bir "ilk"i ya da ayırt edici bir özelliği vardır ve KPSS soruları genellikle bu özellikler üzerinden kurulur: "Anayasa Mahkemesi'ni kuran ilk anayasa hangisidir?" gibi. 1982 Anayasası'nda ise genel esaslar ve değiştirme usulü öne çıkar.

Bilmen gerekenler

Anayasa tarihi

  • Sened-i İttifak (1808): Padişahın yetkilerinin ilk kez kendi dışındaki bir güçle (âyanlar) paylaşıldığı belge olarak kabul edilir.
  • Tanzimat Fermanı (1839) kanun üstünlüğü fikrini getirdi; Islahat Fermanı (1856) gayrimüslimlere yeni haklar tanıdı.
  • Kanun-i Esasi (1876): İlk Osmanlı anayasasıdır. Halkın seçtiği Meclis-i Mebusan ile padişahın atadığı Meclis-i Ayan'dan oluşan bir meclis kuruldu. 1909 değişiklikleriyle padişahın yetkileri sınırlandırıldı.
  • Teşkilat-ı Esasiye (1921): Millî egemenlik ilkesine dayanan, güçler birliğini benimseyen kısa bir anayasadır; temel haklara yer vermez.
  • 1924 Anayasası: Cumhuriyet döneminin ilk anayasası sayılır ve temel haklara yer verir. 1928'de "devletin dini" ifadesi çıkarıldı, 1937'de laiklik ilkesi eklendi.
  • 1961 Anayasası: Kurucu Meclis tarafından hazırlanıp halkoylamasıyla kabul edildi. Anayasa Mahkemesi kuruldu, iki meclisli yapı (Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu) benimsendi, sosyal hukuk devleti ilkesine yer verildi.
  • 1982 Anayasası: Danışma Meclisi ile Millî Güvenlik Konseyi'nden oluşan Kurucu Meclis tarafından hazırlandı ve halkoylamasıyla kabul edildi. 2017 halkoylamasıyla kabul edilen değişikliklerle Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'ne geçildi.

1982 Anayasası'nın genel esasları

  • 1. madde: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
  • 2. madde: Cumhuriyetin nitelikleri: demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti; Atatürk milliyetçiliğine bağlı ve insan haklarına saygılı.
  • 3. madde: Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, dilinin Türkçe, millî marşının İstiklal Marşı ve başkentinin Ankara olması.
  • 4. madde: İlk üç maddenin değiştirilemeyeceğini ve değiştirilmesinin teklif edilemeyeceğini düzenler.
  • Değiştirme usulü: Teklif, en az 200 milletvekili (üye tamsayısının üçte biri) tarafından yazılı olarak yapılır. Kabul için gizli oylamada en az 360 oy (beşte üç) gerekir. 360–399 arası oyla kabul edilen değişiklik, Cumhurbaşkanınca Meclise geri gönderilmezse halkoyuna sunulur; 400 ve üzeri oyla kabul edilen değişikliği Cumhurbaşkanı yayımlayabilir ya da halkoyuna sunabilir.
  • Nitelikleri: Yazılı, katı (sert) ve ayrıntılı bir anayasadır.

Sık yapılan hatalar

  • Kanun-i Esasi'deki Meclis-i Ayan üyelerinin seçimle geldiğini sanmak; padişah tarafından atanırlardı.
  • Seçim süresi gibi sonradan değiştirilmiş hükümleri değiştirilemez maddeler arasında saymak.
  • 1961 ve 1982 anayasalarının meclis yapısını karıştırmak: 1982 Anayasası tek meclislidir.
  • 1924 Anayasası'nın halkoylamasıyla kabul edildiğini sanmak; TBMM tarafından kabul edildi.

Nasıl çalışmalı?

Tabloyu temel al ve her satırı tek bir cümleye indir; sekiz cümlelik bir özet bu ünitenin tarih kısmını taşır. Sonra 1982 Anayasası'nın ilk dört maddesini resmî metinden oku. Birkaç dakikalık bir iş ve soruların doğrudan kaynağı. Değiştirme usulündeki üç sayıyı (200, 360, 400) bir kartın üstüne yaz ve yanına her birinin ne işe yaradığını ekle: teklif, kabul, halkoyuna gitmeden yayımlanabilme.

Türk anayasa tarihinin belgeleri

BelgeYılÖne çıkan özellik
Sened-i İttifak1808Padişahın yetkisi ilk kez kendi dışındaki bir güçle (âyanlar) paylaşıldı
Tanzimat Fermanı1839Kanun üstünlüğü fikri
Islahat Fermanı1856Gayrimüslimlere yeni haklar
Kanun-i Esasi1876İlk Osmanlı anayasası; Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan
Teşkilat-ı Esasiye1921Millî egemenlik ve güçler birliği; temel haklara yer vermez
1924 Anayasası1924Cumhuriyet döneminin ilk anayasası; temel haklara yer verir
1961 Anayasası1961Anayasa Mahkemesi, iki meclis, sosyal hukuk devleti
1982 Anayasası1982Tek meclis; 2017'de Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'ne geçildi

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Türk anayasa tarihinde Anayasa Mahkemesi'ni kuran ilk anayasa aşağıdakilerden hangisidir?

Kendini dene

Kanun-i Esasi döneminde Meclis-i Ayan üyeleri halk tarafından seçilirdi.

1982 Anayasası'nın ilk üç maddesinin değiştirilmesi teklif edilemez.

1982 Anayasası iki meclisli bir yapı öngörür.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Türk Anayasa Tarihi ve Anayasal Kavramlar soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Anayasa tarihinde en çok hangi bilgiler sorulur?

Her belgenin öne çıkan özelliği: Sened-i İttifak'ta padişah yetkisinin ilk kez paylaşılması, Kanun-i Esasi'nin ilk anayasa olması, 1921'in güçler birliği, 1961'in Anayasa Mahkemesi ve iki meclis, 1982'nin ise 2017 değişiklikleri.

Türk Anayasa Tarihi ve Anayasal Kavramlar konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.