Bir bakışta
- Edilgen = be + V3; zamanı "be" fiili taşır: is made, was made, has been made.
- Continuous edilgende "being", perfect edilgende "been" vardır.
- happen, occur, arrive, emerge gibi nesnesiz fiiller edilgen yapılmaz.
- have / get something done: bir işi başkasına yaptırmak ("I had my hair cut").
- make / let + nesne + V1; get + nesne + to V1.
Konu nedir?
Bilimsel bir metinde "Researchers collected the samples" yerine çoğu zaman "The samples were collected" yazılır; okuru ilgilendiren, işi kimin yaptığından çok örneklere ne olduğudur. Edilgen yapı (passive voice) eylemden etkilenene odaklanır. YDT okuma parçaları akademik metinlerden geldiği için edilgen cümleler neredeyse her parçada karşına çıkar; boşluk doldurma, cloze ve çeviri sorularında da sık sınanır. Causative yapılar ise bir işi başkasına yaptırmayı anlatır: "I had my car repaired."
Bilmen gerekenler
- Temel yapı: be + V3. Zamanı "be" fiili taşır:
- Present simple: "is/are made"; present continuous: "is/are being made".
- Present perfect: "has/have been made".
- Past simple: "was/were made"; past continuous: "was/were being made"; past perfect: "had been made".
- Future: "will be made"; future perfect: "will have been made".
- Modal: "can/must/should be made"; geçmiş modal: "must/should have been made".
- By + agent: Eylemi yapan önemliyse "by" ile verilir; akademik cümlelerin çoğunda hiç belirtilmez.
- Geçişsiz fiiller: happen, occur, arrive, disappear, emerge gibi nesne almayan fiiller edilgen yapılmaz.
- Kişisel olmayan yapılar: "It is believed that...", "He is said to be..." ve geçmiş için "He is said to have been...".
- Causatives:
- have something done / get something done: Bir işi başkasına yaptırmak: "I had my car repaired."
- have someone do / get someone to do: Birine bir şey yaptırmak: "She got her brother to help."
- make someone do: Zorla yaptırmak; let someone do: izin vermek.
- Edilgende ilgi cümleciği: "The bridge, which was built in 1900, ..." ve kısaltılmış hâli "The bridge built in 1900 ...".
Sık yapılan hatalar
YDT'de en çok geçişsiz fiiller tuzak olur. "The accident was happened" yanlıştır; "happen" nesne almadığı için edilgen yapılamaz, doğrusu "The accident happened". occur, arise, emerge ve disappear de aynı gruptadır.
- Etken ve edilgen şıkları karşılaştırmadan seçim yapmak. Önce özne eylemi yapıyor mu, eylemden mi etkileniyor, ona karar ver.
- "Get someone to do" kalıbında "to"yu unutmak; "make" ve "let" ise "to" almaz: "They made us wait."
- "Being" ile "been"i karıştırmak: "The road is being repaired" (şu an onarılıyor), "The road has been repaired" (onarıldı).
Nasıl çalışmalı?
Tek bir etken cümle seç ("They build houses.") ve onu bütün zamanlarda edilgene çevir; bu çeviri tablosu konunun büyük kısmını tek sayfada toplar. Sonra bir okuma parçası al, içindeki edilgen yapıların altını çiz ve zamanını yanına yaz. Boşluk sorusunda özneye "bu özne eylemi kendisi yapabilir mi?" diye sor: el yazmaları kendini saklayamaz, köprü kendini inşa edemez. Cevap hayırsa yalnız edilgen şıklar arasında seç, ardından zaman ifadesine bakarak doğru biçimi bul.
Bir cümlenin zamanlara göre edilgen hâli
| Zaman | Etken | Edilgen |
|---|---|---|
| Present simple | They build houses. | Houses are built. |
| Present continuous | They are building houses. | Houses are being built. |
| Present perfect | They have built houses. | Houses have been built. |
| Past simple | They built houses. | Houses were built. |
| Past perfect | They had built houses. | Houses had been built. |
| Future simple | They will build houses. | Houses will be built. |
| Modal | They must build houses. | Houses must be built. |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
The ancient manuscripts, which ---- in a monastery library for centuries, are now being digitised by a team of historians.
Cevap D. Önce özneye bak: el yazmaları bir şeyi saklamaz, saklanır; demek ki edilgen yapı gerekir. Şıklardaki tek edilgen biçim "have been kept"tir. "For centuries" yüzyıllardır süren ve bugüne uzanan bir durumu gösterdiği için present perfect passive zamanla da uyumludur. Diğer dört şık etken yapıdadır.
Kendini dene
"The accident was happened at midnight" doğru bir cümledir.
"I had my car repaired" cümlesinde arabayı konuşan kişi kendisi tamir etmiştir.
"The bridge is being repaired" cümlesi onarımın şu an sürdüğünü anlatır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Passive Voice ve Causatives soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Edilgen yapıyı okuma parçalarında nasıl hızlı fark ederim?
"be" fiilinin bir biçiminden (is, was, has been, will be) hemen sonra gelen V3'e bak. Öznenin eylemi yapan değil eylemden etkilenen olduğunu gördüğünde cümleyi Türkçeye de "-ildi, -ilmiştir" diye çevirirsin ve anlam yerine oturur.
Passive Voice ve Causatives konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.