Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Ölçme ve Değerlendirme · konu anlatımı

Temel İstatistik ve Madde Analizi

Ortalama, ortanca, mod, standart sapma, çarpık dağılımlar, z ve T puanı, madde güçlüğü ve ayırt edicilik: KPSS Eğitim Bilimleri istatistik.

Bir bakışta

  • Aritmetik ortalama uç değerlerden etkilenir; ortanca etkilenmez.
  • Standart sapma büyükse grup heterojen, küçükse homojendir.
  • z = (X − ortalama) / standart sapma; T = 50 + 10z.
  • Madde güçlük indeksi (p) büyüdükçe madde kolaylaşır; 0,50 civarı orta güçlüktedir.
  • Ayırt edicilik 0,40 ve üzeri çok iyi; 0,19 ve altı atılacak ya da yenilenecek maddedir.

Konu nedir?

İki şube aynı sınavda 70 ortalama almış olabilir. Birinde herkes 65 ile 75 arasındadır; ötekinde 30 alan da var, 100 alan da. Ortalama bu farkı göstermez. Sınav sonuçlarını yorumlamak için puanların nerede toplandığını, ne kadar dağıldığını ve bir öğrencinin grup içindeki yerini bilmen gerekir. Soruların (maddelerin) kalitesini sayısal olarak değerlendiren madde analizi de bu başlığın parçasıdır.

Bilmen gerekenler

  • Aritmetik ortalama: Puanların toplamının kişi sayısına bölümüdür; uç değerlerden etkilenir.
  • Ortanca (medyan): Puanlar sıralandığında tam ortadaki değerdir; uç değerlerden etkilenmez.
  • Tepe değer (mod): En sık tekrarlanan puandır.
  • Açıklık (ranj): En büyük puan ile en küçük puan arasındaki farktır.
  • Standart sapma: Puanların ortalama etrafında ne kadar yayıldığını gösterir. Standart sapma büyükse grup heterojen, küçükse homojendir. Varyans standart sapmanın karesidir.
  • Dağılımın biçimi: Normal dağılımda ortalama, ortanca ve mod eşittir. Test zorsa puanlar düşük uçta toplanır ve dağılım sağa (pozitif) çarpık olur: mod < ortanca < ortalama. Test kolaysa dağılım sola (negatif) çarpık olur: ortalama < ortanca < mod.
  • z puanı: z = (X − ortalama) / standart sapma. Ortalaması 0, standart sapması 1'dir; öğrencinin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu gösterir.
  • T puanı: T = 50 + 10z. Ortalaması 50, standart sapması 10'dur; negatif ve ondalıklı değerlerle uğraşmamak için kullanılır.
  • Madde güçlük indeksi (p): Maddeyi doğru cevaplayanların sayısının toplam kişi sayısına oranıdır; 0 ile 1 arasında değişir. p büyüdükçe madde kolaylaşır; 0,50 civarı orta güçlüktedir.
  • Madde ayırt edicilik indeksi: Üst ve alt gruplardaki doğru cevaplama oranlarının farkıdır; gruplar genellikle en yüksek ve en düşük puanlı yüzde 27'lik dilimlerden oluşur. 0,40 ve üzeri çok iyi; 0,30–0,39 oldukça iyi; 0,20–0,29 düzeltilmesi gereken; 0,19 ve altı atılması ya da tamamen yenilenmesi gereken madde olarak yorumlanır.
  • Negatif ayırt edicilik: Alt grubun maddeyi üst gruptan daha çok doğru cevapladığını, yani maddede ciddi bir sorun olduğunu gösterir.

Sık yapılan hatalar

KPSS'de en çok güçlük indeksinin yönü karıştırılır. p büyüdükçe madde kolaylaşır; adı güçlük indeksi olsa da ölçtüğü şey doğru cevaplayanların oranıdır.

  • Sağa çarpık dağılımı kolay testle eşleştirmek; sağa çarpıklık zor testi gösterir. Puanların çoğu düşük uçta yığılır, kuyruk yüksek puanlara doğru uzanır.
  • Negatif z puanını "başarısız" diye yorumlamak; yalnız ortalamanın altında olunduğunu gösterir.
  • Farklı sınavlardaki ham puanları doğrudan karşılaştırmak; karşılaştırma standart puanlarla yapılır.

Nasıl çalışmalı?

z ve T puanını kâğıt kalemle, birkaç farklı sayıyla hesapla. Formüller basit; puan kaybı çoğu zaman işaret ya da bölme dikkatsizliğinden gelir. Önce z'yi bul, sonra T = 50 + 10z formülüne yerleştir. Çarpıklığı çizerek hatırla: tepeyi bir yana, uzun kuyruğu öbür yana çiz; kuyruk hangi yöne uzanıyorsa dağılım o yöne çarpıktır ve ortalama kuyruğa doğru kayar. Madde analizinde ayırt edicilik sınırlarını (0,40; 0,30; 0,20) bir cetvel gibi aklında tut ve birkaç örnek maddeyi bu cetvele göre yorumla. Güçlük indeksi sorularında doğru cevaplayan sayısını toplam kişi sayısına böl ve sonucu "kolay mı zor mu" diye sesli yorumla.

Dağılımın biçimi ve merkezi eğilim ölçüleri

DağılımPuanların durumuSıralama
NormalSimetrik; puanlar ortada toplanırOrtalama = ortanca = mod
Sağa (pozitif) çarpıkTest zor; puanlar düşük uçta toplanırMod < ortanca < ortalama
Sola (negatif) çarpıkTest kolay; puanlar yüksek uçta toplanırOrtalama < ortanca < mod

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Ortalaması 60, standart sapması 8 olan bir matematik sınavında Zeynep 72 puan almıştır. Zeynep'in bu sınavdaki T puanı kaçtır?

Kendini dene

Güçlük indeksi 0,85 olan bir madde, güçlük indeksi 0,30 olan maddeden daha zordur.

Çok zor bir testte puan dağılımı sağa (pozitif) çarpık olur.

Negatif ayırt edicilik indeksi, maddenin üst grubu çok iyi ayırdığını gösterir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Temel İstatistik ve Madde Analizi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

İki farklı dersteki başarı nasıl karşılaştırılır?

Ham puanlar değil, z ya da T puanları karşılaştırılır. Örneğin bir derste z = 1, diğerinde z = 0,5 olan öğrenci, grubuna göre birinci derste daha başarılıdır.

Temel İstatistik ve Madde Analizi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.