Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Ölçme ve Değerlendirme · konu anlatımı

Ölçme Araçları ve Tamamlayıcı Yöntemler

Test ve madde türleri, madde yazma kuralları, kontrol listesi, rubrik, portfolyo, öz ve akran değerlendirme: KPSS Eğitim Bilimleri ölçme araçları.

Bir bakışta

  • Uzun cevaplı sınav üst düzey düşünmeyi ölçer; kapsamı dar, puanlaması özneldir.
  • Çoktan seçmeli maddelerde kapsam geniş, puanlama nesneldir; iyi çeldirici yazmak zordur.
  • Doğru-yanlış maddelerinde şans başarısı yüksektir.
  • Kontrol listesi var/yok işaretler; dereceleme ölçeği davranışın düzeyini gösterir.
  • Analitik rubrik her ölçütü ayrı puanlar; bütüncül rubrik tek genel puan verir.
  • Portfolyo amaçlı seçilmiş çalışmalarla gelişimi ve süreci gösterir.

Konu nedir?

Bir öğrencinin deney raporunu, sınıf önündeki sunumunu ya da dönem boyunca yazdığı şiirleri yalnız çoktan seçmeli bir testle görmek zordur. Geleneksel test türleri ve iyi madde yazma kuralları bu başlığın bir yanını oluşturur. Öbür yanında süreci ve performansı görmeye yarayan tamamlayıcı (alternatif) ölçme yöntemleri vardır. Sınavda genellikle bir öğretmenin hazırladığı araç kısaca anlatılır ve adı sorulur.

Bilmen gerekenler

  • Uzun cevaplı yazılı sınavlar: Üst düzey düşünmeyi, ifade gücünü ve yaratıcılığı ölçer; şans başarısı yoktur. Buna karşılık kapsamı dar, puanlaması özneldir ve puanlama uzun sürer.
  • Kısa cevaplı maddeler: Bilgi düzeyindeki öğrenmeleri ölçmeye uygundur; şans başarısı düşüktür.
  • Doğru-yanlış maddeleri: Hazırlaması kolaydır ama şans başarısı yüksektir; ifadeler kesin doğru ya da kesin yanlış olmalıdır.
  • Eşleştirme maddeleri: Öncüller ve seçenekler türdeş olmalıdır; seçenek sayısı öncül sayısından fazla tutulursa şans başarısı azalır.
  • Çoktan seçmeli maddeler: Kapsamı geniştir, puanlaması nesneldir ve madde analizine uygundur; ancak iyi çeldirici yazmak zordur.
  • Madde yazma ilkeleri: Soru kökü tek başına anlaşılır olmalı; olumsuz ifade gerekiyorsa vurgulanmalı; doğru cevaba uzunluk ya da dil bilgisi uyumuyla ipucu verilmemeli; çeldiriciler inandırıcı olmalı; doğru cevabın yeri rastgele dağıtılmalıdır. Sınav öncesinde belirtke tablosu hazırlanır.
  • Gözlem araçları: Kontrol listesi bir davranışın olup olmadığını (var/yok) işaretler. Dereceleme ölçeği davranışın hangi düzeyde gerçekleştiğini gösterir.
  • Dereceli puanlama anahtarı (rubrik): Performansın ölçütlerini ve her düzeyde beklenen performansın açıklamasını içerir. Bütüncül rubrik ürüne tek bir genel puan verir; analitik rubrik her ölçütü ayrı puanlar ve ayrıntılı dönüt sağlar.
  • Portfolyo (öğrenci ürün dosyası): Öğrencinin belli bir süredeki çalışmalarının amaçlı olarak seçilip toplandığı dosyadır; gelişimi ve süreci gösterir, öğrencinin kendi çalışmaları üzerine düşünmesini de içerir.
  • Öz ve akran değerlendirme: Öğrencinin kendi çalışmasını ya da arkadaşının çalışmasını belirlenmiş ölçütlerle değerlendirmesidir; üst bilişsel becerileri ve sorumluluk duygusunu geliştirir.
  • Diğer yöntemler: Performans görevi, proje, kavram haritası, tanılayıcı dallanmış ağaç, yapılandırılmış grid.

Sık yapılan hatalar

KPSS'de en çok şu ikisi karıştırılır: kontrol listesi ve dereceleme ölçeği. Kontrol listesi yalnız var/yok işaretler; davranışın hangi düzeyde yapıldığı işaretleniyorsa araç dereceleme ölçeğidir.

  • Bütüncül ve analitik rubriği ters eşleştirmek: ayrıntılı dönüt analitik rubrikten gelir.
  • Portfolyoyu öğrencinin bütün kâğıtlarının biriktirildiği bir klasör sanmak; ürünler amaçlı seçilir.
  • Uzun cevaplı sınavların kapsam geçerliğinin yüksek olduğunu düşünmek; az soru sorulduğu için kapsam dardır.

Nasıl çalışmalı?

Test türlerini iki soruyla karşılaştır: Kapsamı geniş mi? Puanlaması nesnel mi? Çoktan seçmeli iki soruda da güçlü, uzun cevaplı ikisinde de zayıftır; buna karşılık üst düzey düşünmeyi ve ifade gücünü en iyi uzun cevaplı sınav ölçer. Ardından kendi branşından bir ödev seç ve aynı ödev için hem kontrol listesi hem analitik rubrik hazırla. Kontrol listesinde "Giriş paragrafı var mı?" diye sorarsın; rubrikte ise giriş paragrafı ölçütünün her puan düzeyinde neye benzediğini yazarsın. Fark ilk denemede görünür. Madde yazma kuralları için kötü yazılmış bir soru bul ve kuralları tek tek uygulayarak düzelt: kökü netleştir, olumsuzu vurgula, uzun doğru cevabı kısalt.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Türkçe öğretmeni öğrencilerin kompozisyonlarını "giriş", "gelişme", "sonuç" ve "yazım kuralları" ölçütlerine göre ayrı ayrı 1 ile 4 arasında puanlıyor. Her ölçüt için her puan düzeyinde nasıl bir performans beklendiği önceden yazılı olarak açıklanmış. Öğretmenin kullandığı ölçme aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Kendini dene

Uzun cevaplı yazılı sınavların kapsam geçerliği çoktan seçmeli testlerden daha yüksektir.

Eşleştirme maddelerinde seçenek sayısını öncül sayısından fazla tutmak şans başarısını azaltır.

Bir davranışın yalnız yapılıp yapılmadığını işaretleyen araç dereceleme ölçeğidir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Ölçme Araçları ve Tamamlayıcı Yöntemler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Rubrik ile dereceleme ölçeği arasındaki fark nedir?

Dereceleme ölçeği davranışın düzeyini (zayıf, orta, iyi) işaretler. Rubrik ise her düzeyde beklenen performansı açıkça tanımlar; bu yüzden puanlamayı daha tutarlı kılar ve öğrenciye ne yapması gerektiğini gösterir.

Ölçme Araçları ve Tamamlayıcı Yöntemler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.