Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Ölçme ve Değerlendirme · konu anlatımı

Güvenirlik, Geçerlik ve Kullanışlılık

Güvenirlik ve geçerlik türleri, KR-20 ve Cronbach alfa, sabit, sistematik ve tesadüfi hata: KPSS Eğitim Bilimleri ölçme konu anlatımı.

Bir bakışta

  • Güvenirlik tutarlılıktır; geçerlik aracın ölçmek istediği özelliği ölçmesidir.
  • Güvenirlik geçerliğin ön koşuludur; güvenir bir araç geçerli olmayabilir.
  • KR-20 ve KR-21 1-0 puanlanan maddeler, Cronbach alfa dereceli puanlanan maddeler içindir.
  • Kapsam geçerliği belirtke tablosu ve uzman görüşüyle, yapı geçerliği faktör analiziyle incelenir.
  • Yordama geçerliğinde ölçüt gelecekte, uygunluk geçerliğinde aynı dönemde elde edilir.

Konu nedir?

Her tartıda 2 kilo fazla gösteren bir terazi düşün. Sonuçları hep aynıdır, yani tutarlıdır; ama sana bir kez bile gerçek ağırlığını söylemez. Bir ölçme aracının niteliğini üç özellik belirler: güvenirlik (tutarlı ölçüyor mu), geçerlik (ölçmek istediğini ölçüyor mu) ve kullanışlılık (uygulaması pratik mi). Ölçme ve değerlendirmede en çok kavram karışıklığı bu bölümde yaşanır.

Bilmen gerekenler

  • Güvenirlik: Ölçme sonuçlarının tesadüfi hatalardan arınık olma derecesi, yani tutarlılığıdır.
  • Test-tekrar test: Aynı test aynı gruba belli bir aralıkla iki kez uygulanır; iki puan arasındaki korelasyon kararlılığı (değişmezliği) gösterir.
  • Eşdeğer (paralel) formlar: Aynı özelliği ölçen iki eşdeğer form aynı gruba uygulanır; eşdeğerliği gösterir.
  • İç tutarlılık: Test bir kez uygulanır. Testi yarılama (iki yarı arasındaki korelasyon Spearman-Brown formülüyle düzeltilir), KR-20 ve KR-21 (1-0 puanlanan maddeler), Cronbach alfa (dereceli puanlanan maddeler, Likert tipi ölçekler).
  • Puanlayıcı güvenirliği: Açık uçlu sorularda ve gözlemlerde farklı puanlayıcıların ya da aynı puanlayıcının farklı zamanlarda verdiği puanların tutarlılığıdır.
  • Geçerlik: Aracın ölçmek istediği özelliği, başka özelliklerle karıştırmadan ölçme derecesidir.
  • Kapsam (içerik) geçerliği: Soruların öğretilen konuları ve hedefleri dengeli biçimde temsil etmesidir; belirtke tablosu ve uzman görüşüyle sağlanır.
  • Yapı geçerliği: Aracın kuramsal bir yapıyı (zekâ, kaygı) ölçme derecesidir; faktör analizi gibi yöntemlerle incelenir.
  • Ölçüt dayanaklı geçerlik: Uygunluk (eş zaman) geçerliğinde test aynı dönemde elde edilen bir ölçütle, yordama geçerliğinde ise gelecekteki bir ölçütle karşılaştırılır.
  • Kullanışlılık: Hazırlama, uygulama, puanlama ve yorumlamada ekonomiklik ve kolaylıktır.
  • Hata türleri: Sabit hata bütün ölçümlere aynı miktarda ve yönde karışır (her zaman 1 kg fazla gösteren terazi). Sistematik hata belirli bireylere ya da koşullara bağlı olarak belli bir yönde ortaya çıkar (yazısı düzgün olana daha yüksek puan veren öğretmen). Tesadüfi hata rastgeledir ve kaynağı belirsizdir (şans başarısı, anlık yorgunluk). Sabit ve sistematik hatalar öncelikle geçerliği, tesadüfi hata güvenirliği (dolayısıyla geçerliği de) düşürür.
  • İlişki: Güvenirlik geçerliğin ön koşuludur; güvenir olmayan araç geçerli olamaz, ama güvenir bir araç geçerli olmayabilir.

Sık yapılan hatalar

KPSS'de en çok güvenirlik ile geçerlik karıştırılır. Her ölçümde aynı yanlış sonucu veren araç güvenirdir ama geçerli sayılmaz; tutarlılık doğruluğu garanti etmez.

  • KR-20 ile Cronbach alfayı karıştırmak: 1-0 puanlamada KR-20, dereceli puanlamada alfa kullanılır.
  • Kapsam geçerliğinin istatistikle sağlandığını sanmak; belirtke tablosu ve uzman görüşüyle sağlanır.
  • Sabit hatanın puanların tutarlılığını bozduğunu sanmak. Herkese aynı miktarda eklenen hata, puanların birbirine göre durumunu değiştirmez.

Nasıl çalışmalı?

Güvenirlik türlerini uygulama biçimiyle ayır: test kaç kez uygulandı, kaç form kullanıldı, kâğıtları kaç kişi okudu? Aynı test iki kez uygulanmışsa test-tekrar test, iki form varsa eşdeğer formlar, tek uygulama varsa iç tutarlılık, birden çok okuyucu varsa puanlayıcı güvenirliği söz konusudur. Geçerlik vakalarında aracın istemeden ölçtüğü ikinci bir özelliği ara: matematik sınavında okuma becerisi, fen yazılısında el yazısının güzelliği. Hata türlerinde hatanın kime ve nasıl karıştığına bak: herkese aynı miktarda ise sabit, belli kişilere ya da koşullara bağlı ise sistematik, rastgele ise tesadüfi hatadır.

Güvenirlik belirleme yöntemleri

YöntemNasıl uygulanır?Neyi gösterir?
Test-tekrar testAynı test aynı gruba belli bir aralıkla iki kez uygulanırKararlılık (değişmezlik)
Eşdeğer formlarAynı özelliği ölçen iki eşdeğer form aynı gruba uygulanırEşdeğerlik
İç tutarlılıkTest bir kez uygulanır; yarılama, KR-20/KR-21 ya da Cronbach alfa hesaplanırTestin kendi içindeki tutarlılık
Puanlayıcı güvenirliğiAynı kâğıtları farklı puanlayıcılar ya da aynı puanlayıcı farklı zamanlarda puanlarPuanlayıcılar arası ya da puanlayıcı içi tutarlılık

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Bir matematik öğretmeni, problem çözme becerisini ölçmek için hazırladığı sınavda soruları çok uzun ve ağır bir dille yazıyor. Matematikte başarılı olduğu bilinen ama okuduğunu anlama becerisi zayıf olan öğrenciler bu sınavdan düşük puan alıyor. Bu durum, sınavın öncelikle hangi niteliğini olumsuz etkiler?

Kendini dene

Her tartıda aynı miktarda fazla gösteren bir terazi hem güvenir hem geçerlidir.

Likert tipi bir tutum ölçeğinin iç tutarlılığı Cronbach alfa ile hesaplanır.

Belirtke tablosu hazırlamak sınavın yapı geçerliğini sağlamaya yöneliktir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Güvenirlik, Geçerlik ve Kullanışlılık soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Güvenir bir test her zaman geçerli midir?

Hayır. Güvenirlik geçerliğin gerekli ama yeterli olmayan koşuludur. Her tartıda 2 kg fazla gösteren bir terazi tutarlıdır (güvenirdir) ama gerçek ağırlığı göstermez (geçerli değildir).

Güvenirlik, Geçerlik ve Kullanışlılık konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.