Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi · konu anlatımı

Kişilik, Psikososyal ve Ahlak Gelişimi

Freud ve Erikson'un evreleri, Piaget ve Kohlberg'de ahlaki yargı, Bronfenbrenner'in ekolojik sistemleri: KPSS Eğitim Bilimleri anlatımı.

Bir bakışta

  • Freud: id, ego, süperego; bir evrede aşırı doyum ya da yoksunluk saplanmaya yol açabilir.
  • Erikson yaşam boyu sekiz evre tanımlar; her evrede çözülmesi gereken bir çatışma vardır.
  • Piaget'nin ahlak dönemleri: dışa bağlı dönemde sonuç, özerk dönemde niyet belirleyicidir.
  • Kohlberg davranışın gerekçesini değerlendirir: üç düzey, altı evre.
  • Ekzosistem: çocuğun içinde olmadığı ama etkilendiği ortam (anne-babanın işyeri).

Konu nedir?

Üçüncü sınıftaki bir öğrenci kopya çekmez, çünkü "öğretmen görürse ceza verir". Lisedeki ablası da çekmez, çünkü "herkese haksızlık olur". Davranış aynı, gerekçe farklı. Kişilik, psikososyal ve ahlak gelişimi kuramları; kişiliğin nasıl biçimlendiğini, bireyin toplumsal ilişkilerde hangi çatışmaları yaşadığını ve doğru-yanlış yargılarının yaşla nasıl değiştiğini açıklar. Soruların çoğu bir öğrenci davranışını doğru kuram ve evreyle eşleştirmeni ister.

Bilmen gerekenler

  • Freud (psikoseksüel kuram): Kişilik id, ego ve süperego yapılarından oluşur. Evreler: oral (0–1), anal (1–3), fallik (3–6; Oedipus ve Elektra karmaşası, süperegonun gelişimi), gizil (latent) (6–12), genital (ergenlik ve sonrası). Bir evrede aşırı doyum ya da yoksunluk saplanmaya yol açabilir.
  • Erikson (psikososyal kuram): Yaşam boyu sekiz evre vardır ve her evrede bir çatışma çözülür: temel güvene karşı güvensizlik (0–1), özerkliğe karşı utanç ve kuşku (1–3), girişimciliğe karşı suçluluk (3–6), çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu (6–12), kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası (ergenlik), yakınlığa karşı yalnızlık (genç yetişkinlik), üretkenliğe karşı durgunluk (yetişkinlik), benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk (yaşlılık).
  • Piaget (ahlak gelişimi): Dışa bağlı (heteronom) ahlak döneminde kurallar değişmez kabul edilir ve davranış niyete değil sonuca göre yargılanır. Özerk ahlak döneminde niyet önem kazanır, kuralların uzlaşmayla değişebileceği anlaşılır.
  • Kohlberg (ahlaki yargı): Üç düzey, altı evre. Gelenek öncesi: ceza ve itaat (1), saf çıkarcılık (2). Geleneksel: iyi çocuk ya da kişilerarası uyum (3), kanun ve düzen (4). Gelenek sonrası: sosyal sözleşme (5), evrensel ahlak ilkeleri (6). Kohlberg davranışın kendisini değil, gerekçesini değerlendirir.
  • Bronfenbrenner (ekolojik kuram): Mikrosistem (aile, okul, arkadaşlar), mezosistem (mikrosistemler arası ilişki: aile-okul işbirliği), ekzosistem (çocuğun doğrudan içinde olmadığı ama etkilendiği ortamlar: anne-babanın işyeri, yerel yönetim kararları), makrosistem (kültür, değerler, yasalar), kronosistem (zaman boyutu ve yaşam olayları).

Sık yapılan hatalar

KPSS'de en çok Erikson'un okul öncesi ve ilkokul evreleri karıştırılır: 3–6 yaş girişimciliğe karşı suçluluk, 6–12 yaş çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu evresidir.

  • Kohlberg'de evre 2 (karşılıklı çıkar: "Sen bana yardım edersen ben de sana ederim") ile evre 3'ü (onay alma, iyi çocuk olma) karıştırmak.
  • Mezosistem ile ekzosistemi ayırt edememek. Çocuğun içinde bulunmadığı ortam ekzosistemdir; veli toplantısı ise aile ile okulu buluşturduğu için mezosistemdir.
  • Freud ile Erikson'un evreleri benzer yaş aralıklarında diye içeriklerini aynı sanmak.

Nasıl çalışmalı?

Freud ile Erikson'u aşağıdaki tablodaki gibi aynı yaş satırında yan yana çalış; ayrı ayrı ezberlendiğinde evre adları birbirine geçer. Kohlberg sorularında öğrencinin ne yaptığını bir kenara bırak ve gerekçesini bul: cezadan korkuyorsa 1, karşılık bekliyorsa 2, beğenilmek istiyorsa 3, "kural böyle" diyorsa 4. Piaget'nin ahlak dönemlerinde vazoyu kazayla kıran çocukla bilerek kıran çocuğu düşün; sonuca bakan dışa bağlı, niyete bakan özerk ahlaktadır. Bronfenbrenner için kendi çocukluğundan örnek üret: annenin işyeri ekzosistem, öğretmeninle ailenin görüşmesi mezosistem, büyüdüğün dönemin değerleri makrosistem.

Freud ve Erikson: aynı yaşlar, farklı odak

YaşFreud (psikoseksüel)Erikson (psikososyal)
0–1OralTemel güvene karşı güvensizlik
1–3AnalÖzerkliğe karşı utanç ve kuşku
3–6FallikGirişimciliğe karşı suçluluk
6–12Gizil (latent)Çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu
ErgenlikGenitalKimlik kazanmaya karşı rol karmaşası

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Elif'in annesinin çalıştığı şirket esnek çalışma saatlerine geçti. Annesi artık okul çıkışında Elif'le daha çok vakit geçirebiliyor ve Elif'in ödev alışkanlığı belirgin biçimde gelişti. Elif'in gelişimini dolaylı olarak etkileyen bu işyeri düzenlemesi, Bronfenbrenner'in ekolojik kuramında hangi sisteme örnektir?

Kendini dene

Kurallara yalnızca ceza almamak için uyan öğrenci, Kohlberg'in kanun ve düzen evresindedir.

Erikson'a göre 6–12 yaştaki çocuğun temel çatışması çalışkanlığa karşı aşağılık duygusudur.

Aile ile okulun veli toplantısında bir araya gelmesi ekzosisteme örnektir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Kişilik, Psikososyal ve Ahlak Gelişimi soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Kohlberg sorularında evreyi nasıl bulurum?

Kişinin ne yaptığına bakma, neden yaptığına bak. Cezadan kaçmak 1., karşılık beklemek 2., onaylanmak 3., kurala ve düzene uymak 4., toplumsal sözleşmeyi gözetmek 5., evrensel ilkelere bağlılık 6. evreyi gösterir.

Kişilik, Psikososyal ve Ahlak Gelişimi konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.