Erken üyelik açık: ilk planın ücretsiz · 2 dakikada gün gün planın hazır.Hemen başla

KPSS Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi · konu anlatımı

Gelişimin Temel Kavramları ve İlkeleri

Büyüme, olgunlaşma, hazırbulunuşluk ve kritik dönem nasıl ayrılır? Gelişim ilkeleri sınıf örnekleriyle, KPSS Eğitim Bilimleri için.

Bir bakışta

  • Büyüme nicel artıştır (boy, kilo); gelişim hem nicel hem nitel değişimi kapsar.
  • Olgunlaşma kalıtımdan gelir, alıştırmayla öne çekilemez; öğrenme yaşantı ürünüdür.
  • Hazırbulunuşluk = olgunlaşma + ön öğrenmeler + ilgi ve güdü.
  • Kritik dönem kaçırılırsa kazanım zorlaşır; Lorenz'in kazlarındaki damgalanma bilinen örnektir.
  • Gelişimin sırası herkes için aynıdır, hızı ve zamanı kişiden kişiye değişir.
  • Sefalokaudal yön baştan ayağa, proksimodistal yön merkezden uca ilerler.

Konu nedir?

Gelişim, döllenmeden ölüme kadar süren, düzenli, sistemli ve sürekli değişimlerin bütünüdür. Birinci sınıfta kalemi avucuyla kavrayan çocuğun birkaç ay sonra parmaklarıyla tutması, ergenlikte boyun birden uzaması, aynı sınıftaki iki öğrencinin aynı konuya farklı zamanlarda hazır olması: hepsi bu başlığın içindedir. Gelişim psikolojisinin temel kavramları ve gelişimin hangi kurallara göre ilerlediği burada öğrenilir; sonraki kuramların hepsi bu kavramların üzerine kurulur.

Bilmen gerekenler

  • Büyüme: Boy, kilo, organ hacmi gibi nicel (sayıyla ifade edilebilen) artışlardır. Gelişimin yalnız bir yönüdür.
  • Olgunlaşma: Kalıtımın belirlediği, organizmanın bir işlevi yerine getirebilecek biyolojik düzeye ulaşmasıdır. Yaşantıya ve alıştırmaya bağlı değildir; yürümeye hazır olma ve ergenlikteki bedensel değişimler örnektir.
  • Öğrenme: Yaşantı ürünü, görece kalıcı izli davranış değişikliğidir. Olgunlaşma olmadan öğrenme gerçekleşmez; olgunlaşma tek başına da yetmez.
  • Hazırbulunuşluk: Bireyin yeni bir öğrenmeye hazır olma durumudur. Olgunlaşma düzeyi, önceki öğrenmeler (ön koşul bilgi ve beceriler) ve ilgi-güdü birlikte belirler.
  • Kritik dönem: Bir özelliğin kazanılması için en uygun, sınırlı zaman aralığıdır; bu dönem kaçırılırsa özelliğin kazanılması zorlaşır ya da tam gerçekleşmez. Lorenz'in yavru kazlarda gözlediği damgalanma (iz bırakma) bilinen örnektir. Daha esnek sınırları olan hassas (duyarlı) dönem kavramı da kullanılır.
  • Süreklilik ve sıra: Gelişim süreklidir ve belli bir sırayı izler: bebek önce oturur, sonra emekler, daha sonra yürür. Sıra herkes için aynıdır.
  • Bireysel farklılıklar: Sıra aynı olsa da gelişimin hızı ve zamanı kişiden kişiye değişir. Gelişim hızı her dönemde de aynı değildir; bebeklik ve ergenlikte hızlanır.
  • Bütünlük: Bedensel, bilişsel, duygusal ve sosyal gelişim alanları birbirini etkiler. Kalıtım ve çevre gelişimde birlikte etkilidir.
  • Gelişimin yönü: Sefalokaudal (baştan ayağa: bebek önce başını, sonra gövdesini, en son bacaklarını kontrol eder), proksimodistal (merkezden uca: önce omuz ve kol, sonra parmaklar) ve genelden özele (önce bütün bedenle, sonra belli bir organla tepki).

Sık yapılan hatalar

KPSS'de en çok şu ikisi karıştırılır: olgunlaşma ve öğrenme. Olgunlaşma kalıtım kaynaklıdır ve alıştırmayla öne çekilemez; öğrenme ise yaşantının ürünüdür.

  • Büyüme ile gelişimi eş anlamlı sanmak: büyüme nicel, gelişim hem nicel hem nitel değişimdir.
  • Hazırbulunuşluğu yalnız yaşa bağlamak. Ön öğrenmeler ve güdü de hazırbulunuşluğun parçasıdır.
  • Sefalokaudal ile proksimodistal yönü ters eşleştirmek. "Sefal" baş demektir; baştan ayağa giden yön sefalokaudaldir.

Nasıl çalışmalı?

Her kavrama bir sınıf sahnesi bağla. "Ali'ye erken yaşta yürüme alıştırması yaptırıldı ama yaşıtlarından önce yürümedi" cümlesi olgunlaşmayı anlatır; "Ayşe çarpım tablosunu bilmediği için bölmeye geçemedi" ise hazırbulunuşluğu. Vakada değişimin kaynağını ara: kalıtımsa olgunlaşma, yaşantıysa öğrenme. Gelişim ilkelerinde soru kökü çoğu zaman tek bir sözcükle ipucu verir: "aynı sırayla" sıra ilkesini, "farklı zamanlarda" bireysel farklılıkları, "birbirini etkiler" bütünlüğü gösterir. Hazırbulunuşluk ve kritik dönem, öğretim ilkeleri ve özel eğitimde yeniden karşına çıkar; o konuları çalışırken buraya dönüp bağlantıyı kur.

Çözümlü örnek soru

Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.

Bir öğretmen, kesirlerle toplama konusuna geçmeden önce öğrencilerin kesir kavramını ve payda eşitlemeyi bilip bilmediğini kısa bir etkinlikle yokluyor; konuya ne kadar ilgi duyduklarını da soruyor. Öğretmenin bu uygulaması öncelikle hangi kavramla ilgilidir?

Kendini dene

Bir çocuğa erken yaşta yoğun yürüme alıştırması yaptırmak, yürüme olgunlaşmasını belirgin biçimde öne çeker.

Bebeğin parmaklarını kullanmadan önce omuz ve kol hareketlerini kontrol etmesi proksimodistal gelişime örnektir.

Hazırbulunuşluk yalnız öğrencinin yaşına bakılarak belirlenir.

Bu konudan daha fazla soru çöz

Soru havuzunda Gelişimin Temel Kavramları ve İlkeleri soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.

Sık sorulanlar

Hazırbulunuşluk ile olgunlaşma arasındaki fark nedir?

Olgunlaşma yalnız biyolojik hazır olmayı anlatır. Hazırbulunuşluk bunu da içine alır, üstüne önceki öğrenmeleri ve öğrenme isteğini ekler. Olgunlaşmış ama ön bilgisi eksik bir öğrenci yeni konuya hazır sayılmaz.

Gelişimin Temel Kavramları ve İlkeleri konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?

modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.