Bir bakışta
- Rehberlik herkes içindir; gönüllülük, gizlilik ve kararı bireyin vermesi temel ilkelerdir.
- Okullarda bugün kapsamlı gelişimsel rehberlik anlayışı benimsenir.
- İşlevlerine göre hizmetler: önleyici, geliştirici, uyum sağlayıcı, yöneltici, tedavi edici.
- Sosyometri grup içi seçimleri ve dışlanan öğrencileri gösterir.
- Anekdot kaydı gözlenen olayı yorum katmadan betimler.
- Holland altı kişilik tipi tanımlar: gerçekçi, araştırmacı, sanatçı, sosyal, girişimci, geleneksel.
Konu nedir?
Teneffüslerde hep yalnız oturan bir öğrenciyi fark eden sınıf öğretmeni, rehberlik sürecinin ilk halkasıdır. Okulda rehberlik, öğrencinin kendini tanımasına, gerçekçi kararlar vermesine ve gizil güçlerini geliştirmesine yardım eden sistemli ve profesyonel bir süreçtir. Her öğretmen bu sürecin içindedir; bu yüzden ilkeler, bireyi tanıma teknikleri ve kariyer kuramları sınavda geniş yer tutar.
Bilmen gerekenler
- Rehberlik ilkeleri: Rehberlik herkes içindir (yalnız sorun yaşayan öğrenciler için değil); gönüllülük esastır; bireye saygı ve kabul, gizlilik, süreklilik ve bireysel farklılıklara saygı temeldir; kararı birey kendisi verir; rehberlik bir ekip işidir ve aileyle işbirliği gerektirir.
- Rehberlik modelleri: Ayırıcı-yöneltici model (Parsons; bireyle mesleği eşleştirme), eğitimle özdeş model (Brewer; eğitim ve rehberliği bir sayar), klinik model (sorunu olan bireye tanı ve sağaltım), problem çözmeye yardım modeli ve gelişimsel rehberlik modeli (tüm öğrencilere yönelik, önleyici ve gelişimi destekleyici). Okullarda bugün kapsamlı gelişimsel rehberlik anlayışı benimsenir.
- İşlevlerine göre hizmetler: Önleyici, geliştirici, uyum sağlayıcı (ayarlayıcı), yöneltici ve tedavi edici (iyileştirici).
- Alanlarına göre hizmetler: Eğitsel, mesleki ve kişisel-sosyal rehberlik.
- Okuldaki başlıca hizmetler: Bireyi tanıma, bilgi verme, psikolojik danışma, yöneltme ve yerleştirme, izleme, oryantasyon, müşavirlik (konsültasyon), sevk, araştırma ve değerlendirme.
- Test teknikleri: Zekâ, yetenek ve başarı testleri, ilgi envanterleri, kişilik testleri; standart koşullarda uygulanır ve uzmanlık ister.
- Test dışı teknikler: Gözlem, anekdot kaydı (gözlenen olayın yorum katılmadan kaydı), görüşme, anket, otobiyografi, problem tarama listesi, sosyometri (grup içi ilişkileri ve kimin kimi seçtiğini ortaya koyar; sevilen ve dışlanan öğrencileri gösterir), kimdir bu (öğrencilerin belirli betimlemelere uyan arkadaşlarını adlandırması), vaka incelemesi, ev ziyareti.
- Kariyer gelişimi kuramları: Super (yaşam boyu kariyer gelişimi ve benlik kavramı), Ginzberg (hayal, geçici ve gerçekçi seçim dönemleri), Holland (gerçekçi, araştırmacı, sanatçı, sosyal, girişimci ve geleneksel kişilik tipleri), Roe (aile ortamı ve ihtiyaçların meslek seçimine etkisi).
Sık yapılan hatalar
KPSS'de en çok sosyometri ile kimdir bu tekniği karıştırılır. Sosyometride öğrenci bir etkinliği kiminle yapmak istediğini seçer; kimdir bu tekniğinde ise "en yardımsever", "en çekingen" gibi bir betimlemeye uyan arkadaşını adlandırır.
- Anekdot kaydına öğretmenin yorumunu eklemek. "Ali bugün yine huysuzdu" bir yorumdur; "Ali matematik dersinde kalemini yere attı" ise anekdot kaydına uygun bir betimlemedir.
- Rehberliği yalnız sorun yaşayan öğrenciye yönelik sanmak.
- Önleyici ile geliştirici işlevi karıştırmak: önleyici, sorun çıkmadan önlem alır; geliştirici, var olan güçlü yönleri en üst düzeye taşır.
Nasıl çalışmalı?
Test dışı teknikleri üç soruyla özetle: Ne amaçla kullanılır, kim uygular, hangi bilgiyi verir? Sosyometri ile kimdir bu tekniğini yan yana çalış; ikisinde de öğrenciler arkadaşlarını adlandırır, fark yönergededir. Rehberlik ilkelerini ihlal örnekleriyle öğren, çünkü sorular sık sık bir ihlal vakası üzerinden kurulur. Öğrenciyi zorla görüşmeye göndermek gönüllülüğü, bir öğrencinin sorununu öğretmenler odasında konuşmak gizliliği, öğrencinin yerine okul tercihi yapmak ise kararı bireyin vermesi ilkesini çiğner. Kariyer kuramlarında her kuramcıyı tek bir ifadeyle eşleştir: Super benlik kavramı, Ginzberg seçim dönemleri, Holland kişilik tipleri, Roe aile ortamı.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Sınıf rehber öğretmeni, sınıftaki arkadaşlık ilişkilerini ve grupta dışlanan öğrencileri belirlemek amacıyla öğrencilerden "Proje ödevini birlikte hazırlamak istediğin üç arkadaşını yaz." yönergesini yanıtlamalarını istiyor ve sonuçları bir şemada gösteriyor. Öğretmenin kullandığı bireyi tanıma tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap E. Öğrenciler belirli bir etkinlik (proje ödevi) için tercih ettikleri arkadaşlarını seçiyor ve seçimler bir şemada gösteriliyor; bu sosyometridir. Bu teknik çok seçilen ve hiç seçilmeyen öğrencileri ortaya çıkarır. Kimdir bu tekniğinde öğrenciler "Sınıfın en yardımsever öğrencisi kimdir?" gibi betimlemelere uyan arkadaşlarını adlandırır. Anekdot kaydı, problem tarama listesi ve otobiyografi grup içi tercihleri ölçmez.
Kendini dene
Rehberlik hizmetleri yalnızca uyum ya da davranış sorunu yaşayan öğrencilere yöneliktir.
Öğrencilerden sınıfın en yardımsever öğrencisinin kim olduğunu yazmalarını istemek sosyometriye örnektir.
Ginzberg meslek seçimini hayal, geçici ve gerçekçi seçim dönemleriyle açıklar.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Rehberliğin Temelleri ve Hizmet Türleri soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Rehberlik hizmetlerinden yalnız rehber öğretmen mi sorumludur?
Hayır. Rehberlik bir ekip işidir. Psikolojik danışmayı alan uzmanı yürütür; sınıf öğretmeni ise öğrenciyi tanıma, gözlem, yönlendirme ve aileyle işbirliği gibi hizmetlerde etkin rol alır. Öğrenciyi her gün gören kişi olduğu için bir sorunu ilk fark eden de çoğu zaman odur.
Rehberliğin Temelleri ve Hizmet Türleri konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.