Bir bakışta
- Özel öğrenme güçlüğü: zekâ normal ya da üstünken okuma, yazma ya da matematikte belirgin güçlük.
- Tanılama sırası: tarama, okul içi önlemler, yönlendirme, eğitsel değerlendirme, yerleştirme, izleme.
- Kaynaştırma en az kısıtlayıcı ortam ilkesine dayanır ve destek gerektirir.
- BEP öğrenciye özgüdür; birimde idareci, rehber öğretmen, ilgili öğretmenler ve veli yer alır.
- Renzulli: ortalamanın üstünde yetenek, yaratıcılık ve göreve bağlılığın kesişimi.
- Zenginleştirme konuyu derinleştirir; hızlandırma erken başlama ya da sınıf, ders atlamadır.
Konu nedir?
Okurken sürekli harf karıştıran ama sözlü anlatımda sınıfın en iyilerinden olan bir öğrenci düşün; bir de konuları akranlarından çok önce bitirip sıkılan bir başkasını. İkisi de özel eğitimin alanına girer. Özel eğitim, gelişim özellikleri ve eğitim gereksinimleri akranlarından belirgin biçimde farklı olan bireylere, gereksinimlerine uygun olarak sunulan eğitimdir. Her öğretmen sınıfında kaynaştırma öğrencisiyle ya da üstün yetenekli bir öğrenciyle karşılaşabilir; bu yüzden başlık doğrudan sınıf uygulamasıyla ilgilidir.
Bilmen gerekenler
- Zihinsel yetersizlik: Zihinsel işlevlerde ve uyum becerilerinde gelişim döneminde ortaya çıkan belirgin sınırlılıktır.
- Özel öğrenme güçlüğü: Zekâ normal ya da normalin üstünde olduğu hâlde okuma (disleksi), yazma (disgrafi) ya da matematikte (diskalkuli) beklenenin belirgin biçimde altında performans gösterilmesidir.
- Diğer gruplar: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm spektrum bozukluğu (sosyal iletişimde sınırlılık, tekrarlayıcı davranış ve ilgiler), görme, işitme ve ortopedik yetersizlik, dil ve konuşma güçlüğü, süreğen hastalıklar ve üstün yetenek.
- Tanılama süreci: Tarama (öğretmen ve aile gözlemi), okul içi ön değerlendirme ve önlemler (öğretmenin farklı yöntem ve uyarlamalar denemesi), yönlendirme (önlemler yetmezse eğitsel değerlendirme için), eğitsel değerlendirme ve tanılama, yerleştirme ve izleme. Tıbbi tanı, eğitsel değerlendirmenin yerine geçmez.
- Kaynaştırma (bütünleştirme): Özel gereksinimli öğrencinin akranlarıyla aynı ortamda, gerekli destekler sağlanarak eğitim almasıdır ve en az kısıtlayıcı ortam ilkesine dayanır. Tam zamanlı ve yarı zamanlı kaynaştırma ile destek eğitim odası hizmetleri vardır; ters kaynaştırmada normal gelişim gösteren öğrenciler özel eğitim ortamına katılır.
- BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı): Öğrencinin performans düzeyine göre hazırlanan; uzun ve kısa dönemli amaçları, yöntem ve materyalleri, destek hizmetleri ve değerlendirme biçimini içeren yazılı programdır. Okuldaki BEP geliştirme birimi hazırlar; birimde idareci, rehber öğretmen, ilgili öğretmenler ve veli yer alır.
- Üstün yetenekliler: Renzulli'nin üç halka modeli üstün yeteneği ortalamanın üstünde yetenek, yaratıcılık ve göreve bağlılık kesişimiyle açıklar. Eğitim seçenekleri zenginleştirme (aynı sınıf düzeyinde konuları derinleştirme ve genişletme) ve hızlandırmadır (okula erken başlama, sınıf ya da ders atlama). Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM) bu öğrencilere okul dışında destek eğitimi sunar.
Sık yapılan hatalar
KPSS'de en çok özel öğrenme güçlüğü ile zihinsel yetersizlik karıştırılır. Öğrenme güçlüğünde zekâ normal ya da normalin üstündedir; güçlük okuma, yazma ya da matematik gibi belirli bir alanda görülür.
- Kaynaştırmayı öğrenciyi yalnız aynı sınıfa oturtmak sanmak; uyarlama ve destek olmadan kaynaştırma gerçekleşmez.
- Zenginleştirme ile hızlandırmayı karıştırmak: sınıf atlatma hızlandırmadır.
- BEP'i bütün sınıf için hazırlanan genel bir plan sanmak; BEP öğrenciye özgüdür.
Nasıl çalışmalı?
Her yetersizlik türü için iki ayırt edici özellik ve bir sınıf içi uyarlama yaz. Örneğin özel öğrenme güçlüğü için: zekâ normal ya da üstünde, güçlük belirli bir alanda; uyarlama olarak okuma güçlüğü çeken öğrenciye sınav sorularının sesli okunması. Tanılama sürecinin adımlarını sırasıyla öğren; "ilk ne yapılmalı" sorularında sıra belirleyicidir. Öğretmen önce sınıf içinde gözlem yapar ve önlem alır, yetmezse yönlendirir. Öğrenciyi hemen eğitsel değerlendirmeye ya da hastaneye göndermek seçeneklerde çoğu zaman çeldiricidir. Üstün yetenek sorularında öğrencinin sınıf düzeyinin değişip değişmediğine bak: aynı sınıfta derinleşme zenginleştirme, sınıf ya da ders atlama hızlandırmadır.
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Sınıf öğretmeni, BİLSEM'e de devam eden Can için sınıf atlatma yoluna gitmeden, işlenen konularla ilgili daha derin araştırma görevleri ve üst düzey düşünme gerektiren projeler hazırlıyor. Öğretmenin uyguladığı eğitim seçeneği aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap D. Can'ın sınıf düzeyi değişmiyor; işlenen konular derinleştirilip genişletiliyor. Bu zenginleştirmedir. Hızlandırmada öğrenci sınıf ya da ders atlar veya programı daha kısa sürede tamamlar. Kaynaştırma ve ters kaynaştırma öğrencinin hangi ortamda eğitim alacağıyla, destek eğitim odası ise ayrı bir odada verilen ek destekle ilgilidir; vakada ortam aynı kalıyor, değişen sınıf içindeki içerik.
Kendini dene
Disleksi tanısı alan bir öğrencinin zekâ düzeyi normalin altındadır.
Normal gelişim gösteren öğrencilerin özel eğitim ortamındaki etkinliklere katılması ters kaynaştırmadır.
Öğrenme güçlüğünden şüphelenen öğretmen, sınıf içinde önlem almadan öğrenciyi hemen eğitsel değerlendirmeye yönlendirmelidir.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Özel Eğitim soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Öğrencimde öğrenme güçlüğünden şüpheleniyorsam ilk ne yapmalıyım?
Önce sınıf içinde gözlem yapıp farklı öğretim yöntemleri ve uyarlamalar dene, aileyle görüş ve okulun rehber öğretmeniyle işbirliği yap. Bu önlemler yetersiz kalırsa öğrenci, rehber öğretmen aracılığıyla eğitsel değerlendirme için yönlendirilir.
Özel Eğitim konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 3 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.