Bir bakışta
- Yahudilikte kutsal kitap Tanah, yorum geleneği Talmud, ibadet yeri sinagog, kutsal gün Şabat'tır.
- Hristiyanlıkta Kitab-ı Mukaddes Eski ve Yeni Ahit'ten oluşur; teslis temel inançlardandır.
- Hinduizmin belirli bir kurucusu yoktur; kast, samsara, karma ve moksa temel kavramlarıdır.
- Budizm acıyı arzuya bağlar, kurtuluşu Dört Yüce Gerçek ve Sekiz Dilimli Yol ile açıklar.
- Konfüçyüsçülük ve Taoizm Çin, Şintoizm Japonya kökenlidir.
Konu nedir?
Şabat, Paskalya, nirvana, Tao: her biri belirli bir dine ait bir kavramdır ve bir sınav sorusunda tek başına o dini gösterebilir. Yaşayan dinler ünitesi, günümüzde milyonlarca insanın inandığı dinlerin temel inançlarını, kutsal metinlerini, ibadetlerini ve bayramlarını tanıtır. Sorular çoğunlukla verilen özelliklerin hangi dine ait olduğunu bulmana dayanır. Her dini inananlarının tanımladığı biçimde, tarafsız ve saygılı bir dille öğrenmek bilgiyi doğru aktarmanın da yoludur.
Bilmen gerekenler
- Yahudilik: Hz. Musa ile ilişkilendirilir. Kutsal kitabı Tanah'tır; ilk bölümü Tevrat'tır. Sözlü geleneği yorumlayan metinlerin toplamına Talmud denir. İbadet yeri sinagog, kutsal günü cumartesi olan Şabat'tır. Önemli bayramları: Pesah (Hamursuz), Yom Kippur (Kefaret Günü), Roş Aşana (Yılbaşı), Sukot (Çardak).
- Hristiyanlık: Hz. İsa'nın öğretisine dayanır. Kutsal kitabı Kitab-ı Mukaddes'tir; Eski Ahit ve Yeni Ahit'ten oluşur. Yeni Ahit'te Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'ya ait dört İncil bulunur. Temel inançlarından biri teslis (üçleme) inancıdır. Başlıca mezhepleri Katoliklik, Ortodoksluk ve Protestanlık; ibadet yeri kilisedir. Noel ve Paskalya önemli bayramlarıdır; vaftiz önemli bir ritüeldir.
- Hinduizm: Belirli bir kurucusu yoktur. Kutsal metinleri Vedalar'dır. Kast sistemi, ruh göçü (samsara), eylemlerin sonuç doğurması (karma) ve döngüden kurtuluş (moksa) temel kavramlarıdır. Brahma, Vişnu ve Şiva önemli tanrılardır.
- Budizm: Kurucusu Siddhartha Gautama'dır (Buda). Acının kaynağını arzuya bağlar; kurtuluşu Dört Yüce Gerçek ve Sekiz Dilimli Yol ile açıklar. Amaç nirvanaya ulaşmaktır.
- Caynizm: Mahavira ile ilişkilendirilir; hiçbir canlıya zarar vermemeyi (ahimsa) öne çıkarır.
- Sihizm: Guru Nanak'ın öğretisine dayanır; kutsal kitabı Guru Granth Sahib'tir.
- Konfüçyüsçülük: Konfüçyüs'ün öğretisidir; aile bağlarını, atalara saygıyı, ahlakı ve toplumsal düzeni vurgular.
- Taoizm: Lao Tzu ile ilişkilendirilir; evrenin işleyişi olan Tao'ya uyumlu, sade bir yaşamı öğütler. Temel metni Tao Te Ching'dir.
- Şintoizm: Japonya'ya özgüdür; doğa ve atalara saygı öne çıkar.
Sık yapılan hatalar
- Hint ve Çin kökenli dinlerin kavramlarını karıştırmak: nirvana Budizme, Tao Taoizme, moksa Hinduizme aittir.
- Tanah ile Talmud'u aynı saymak: Tanah kutsal kitap, Talmud yorum geleneğidir.
- Şintoizmi Çin kökenli sanmak; Japonya'ya özgüdür.
Nasıl çalışmalı?
Her din için aynı başlıklarla bir kart hazırla: kurucu, kutsal metin, ibadet yeri, temel kavram, bayram. Kartları karıştır ve yalnız bir satıra bakarak dini bulmaya çalış. Hint kökenli dinlerin kavramlarını ayrıca yan yana yaz. Samsara ve karma hem Hinduizmde hem Budizmde geçtiği için soruda ayırt edici olan çoğu zaman moksa, nirvana ya da ahimsa gibi kavramlardır; seçenekleri bu gözle oku.
Yaşayan dinlerde kurucu, kutsal metin ve temel kavramlar
| Din | Kurucu ya da ilişkilendirilen kişi | Kutsal metin | Temel kavram |
|---|---|---|---|
| Yahudilik | Hz. Musa | Tanah (ilk bölümü Tevrat) | Şabat |
| Hristiyanlık | Hz. İsa | Kitab-ı Mukaddes | Teslis |
| Hinduizm | Belirli bir kurucusu yok | Vedalar | Samsara, karma, moksa |
| Budizm | Siddhartha Gautama (Buda) | Tripitaka | Nirvana |
| Sihizm | Guru Nanak | Guru Granth Sahib | Guru Nanak'ın öğretisi |
| Taoizm | Lao Tzu | Tao Te Ching | Tao |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Acının kaynağını insanın arzularına bağlayan; acıdan kurtuluşun Dört Yüce Gerçek'i kavramak ve Sekiz Dilimli Yol'u izlemekle mümkün olduğunu öğreten ve nihai amacı nirvanaya ulaşmak olan din aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap D. Dört Yüce Gerçek, Sekiz Dilimli Yol ve nirvana kavramları Budizme aittir. Diğer seçeneklerde öne çıkan kavramlar başkadır: Hinduizmde moksa, Taoizmde Tao'ya uyum, Konfüçyüsçülükte ahlak ve toplumsal düzen, Caynizmde ahimsa.
Kendini dene
Talmud, Tanah'ın ilk bölümüdür.
Şintoizm Çin kökenli bir dindir.
Caynizm hiçbir canlıya zarar vermeme (ahimsa) ilkesini öne çıkarır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Yaşayan Dinler soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Yaşayan dinler konusunu nasıl ezberleyebilirim?
Dinleri önce köken bölgesine göre grupla: Yahudilik ve Hristiyanlık Orta Doğu, Hinduizm, Budizm, Caynizm ve Sihizm Hindistan, Konfüçyüsçülük ve Taoizm Çin, Şintoizm Japonya kökenlidir. Sonra her grubun içindeki farkları aynı başlıklı kartlarla çalış.
Yaşayan Dinler konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.