Bir bakışta
- Zekât farzdır; nisap miktarı malın üzerinden bir yıl geçince verilir.
- Para ve ticaret mallarında zekât oranı kırkta birdir.
- Anne babaya, çocuklara ve eşe zekât verilmez; onların geçimi zaten kişinin sorumluluğundadır.
- Sadaka gönüllüdür ve maddi olmak zorunda değildir: güler yüz de sadakadır.
- Okul, çeşme, kütüphane gibi uzun süre fayda veren iyiliklere sadaka-i câriye denir.
- Maûn Suresi (107. sure) yetimi itip kakanları, gösteriş yapanları ve küçük yardımı esirgeyenleri uyarır.
Konu nedir?
Mahallende yıllar önce yaptırılmış bir çeşmeden hâlâ su içiliyor. Ramazan bayramından önce büyüklerin bir ihtiyaç sahibine yardım ulaştırıyor. Okulda zor durumdaki bir arkadaş için kırtasiye toplanıyor. Bu yardımların her birinin İslam'da bir adı var. Ünite paylaşma ve yardımlaşmanın İslam'daki yerini, zekâtı, sadakayı, fitreyi ve Maûn Suresi'ni anlatır.
Bilmen gerekenler
- Paylaşma ve yardımlaşma: İslam'a göre insana verilen mal ve imkânlar bir emanettir ve ihtiyaç sahipleriyle paylaşılmalıdır. Yardımlaşma toplumda sevgi ve güveni artırır, kıskançlık ve düşmanlığı azaltır.
- Zekât: Temel ihtiyaçlarından ve borcundan fazla olarak nisap denilen zenginlik ölçüsünde mala sahip olan Müslümanın, bu malın üzerinden bir yıl geçince belirli bir bölümünü ihtiyaç sahiplerine vermesidir. Zekât farz bir ibadettir; para ve ticaret mallarında oran kırkta birdir.
- Zekâtın verileceği yerler: Tevbe Suresi'nin 60. ayetinde sayılan gruplar arasında fakirler, yoksullar, borçlular ve yolda kalmışlar vardır. Kişi anne babasına, çocuklarına ve eşine zekât veremez; çünkü onların geçimi zaten onun sorumluluğundadır.
- Sadaka: Zekât dışında, Allah rızası için yapılan her türlü gönüllü iyiliktir. Yalnız maddi değildir: güler yüz, güzel söz, birine yol göstermek de sadakadır. Okul, çeşme, kütüphane gibi uzun süre fayda sağlayan iyiliklere sadaka-i câriye denir.
- Fitre (fıtır sadakası): Ramazan ayında, bayramdan önce ihtiyaç sahiplerine verilmesi gereken yardımdır.
- Maûn Suresi: Kur'an'ın 107. suresidir ve yedi ayetten oluşur. Dini yalanlayan kişinin özelliklerini anlatır: yetimi itip kakar, yoksulu doyurmaya teşvik etmez. Ayrıca namazlarını önemsemeyen, gösteriş yapan ve en küçük yardımı bile esirgeyenler uyarılır. Sure, ibadetin içtenlikle yapılmasını ve yardımlaşmayı öğütler.
Sık yapılan hatalar
- Zekât ile sadakayı karıştırmak. Zekât belirli şartlara bağlı, farz bir ibadettir. Sadaka gönüllüdür ve herkes yapabilir.
- Sadakayı yalnız para sanmak. Yolunu kaybetmiş birine yol göstermek de sadakadır.
- Zekâtın aile içinde verilebileceğini düşünmek. Kişi anne babasına, çocuklarına ve eşine zekât veremez.
- Maûn Suresi'nde yalnız yardımı görmek. Sure gösterişi ve ibadette samimiyetsizliği de eleştirir.
Nasıl çalışmalı?
Zekât, sadaka ve fitreyi bir tabloda karşılaştır: hükmü, kim verir, ne zaman verilir. Maûn Suresi'nin anlamını okuyup eleştirilen davranışları tek tek çıkar; listende yetim, yoksul, gösteriş ve küçük yardım mutlaka yer almalı. Sonra çevrene bak: mahalledeki bir çeşme, okul kütüphanesine bağışlanan kitaplar, bir aileye götürülen erzak. Her birinin hangi kavrama örnek olduğunu bul.
Zekât, sadaka ve fitre
| Özellik | Zekât | Sadaka | Fitre |
|---|---|---|---|
| Hükmü | Farz | Gönüllü | Vacip (Hanefi mezhebine göre) |
| Kim verir? | Nisap miktarı mala sahip Müslüman | Herkes | Durumu elverişli Müslüman, kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler için |
| Ne zaman? | Malın üzerinden bir yıl geçince | Her zaman | Ramazan ayında, bayramdan önce |
| Ne verilir? | Malın belirli bir bölümü (para ve ticaret malında kırkta bir) | Para, eşya, güler yüz, güzel söz | Bir kişinin bir günlük yiyecek ihtiyacı kadar |
Çözümlü örnek soru
Önce kendin çöz, sonra şıkkını seç.
Bir öğrenci, Maûn Suresi'nin anlamından yola çıkarak sınıf panosu için "Yardımı esirgeme!" başlıklı bir afiş hazırlıyor. Bu öğrencinin afişinde aşağıdaki davranışlardan hangisini eleştirmesi surenin mesajıyla en uyumludur?
Cevap A. Maûn Suresi yetimi itip kakanları, yoksulu doyurmaya teşvik etmeyenleri, gösteriş yapanları ve en küçük yardımı esirgeyenleri eleştirir. Afişin başlığıyla da en uyumlu davranış budur. Öteki seçeneklerdeki davranışlar da İslam'da hoş görülmez, ama bu surenin konusu değildir.
Kendini dene
Bir kişi zekâtını kendi annesine verebilir.
Arkadaşına güler yüz göstermek de bir sadakadır.
Zekât, durumu ne olursa olsun her Müslümana farzdır.
Bu konudan daha fazla soru çöz
Soru havuzunda Zekât ve Sadaka soruları seni bekliyor. Yanlışların kendiliğinden deftere düşer, plan zayıf olduğun konuyu öne alır.
Sık sorulanlar
Zekât vermesi gerekmeyen biri de yardım edebilir mi?
Elbette. Zekât belirli bir zenginlik ölçüsüne sahip kişilere farzdır, ama sadaka herkes içindir. Güler yüz, ders çalışırken bir arkadaşına yardım etmek ya da güzel bir söz de sadaka sayılır.
Zekât ve Sadaka konusuna ne kadar zaman ayırmalıyım?
modepick planında bu konu 2 çalışma bloğu (blok başına yaklaşık 45 dakika) olarak yer alır; zayıfsan plan bu süreyi artırır, iyi biliyorsan kısa bir yoklamayla geçer.