Denemeden sonraki 30 dakikada netini hesapla, yanlış ve boşlarını sınıflandır, konu eksiklerini çıkar ve süre yönetimini incele. Adım adım rehber.
Deneme çözmek hazırlığın vazgeçilmez parçası, ama denemenin asıl faydası çoğu zaman bittikten sonra ortaya çıkar. Netini öğrenip kitapçığı kenara koyarsan elinde yalnızca bir sayı kalır. Oysa o kitapçık hangi konuda eksik olduğunu, nerede zaman kaybettiğini ve hangi hataları tekrar ettiğini gösterir.
Bu yazıda denemeden sonra ayıracağın yaklaşık 30 dakikayı nasıl kullanabileceğini adım adım anlatıyoruz. Süre kesin değil; bazı günler yirmi dakika yeter, bazı günler bir saat sürebilir. Önemli olan analizi her denemeden sonra yapmak.
Önce kısa bir mola ver
Deneme bitti diye hemen analize oturmak zorunda değilsin. Uzun bir sınavdan sonra zihin yorgundur. On beş dakikalık bir mola, su içmek, biraz yürümek analizi daha sağlıklı yapmanı sağlar. Yine de analizi ertesi güne bırakmamaya çalış. Soruları çözerken ne düşündüğünü hâlâ hatırladığın saatler, analiz için en verimli zamandır.
1. adım: Netini hesapla ve not et (yaklaşık 5 dakika)
Doğru ve yanlış sayılarını ders ders yaz, netini hesapla. Bunun için net hesaplama aracını kullanabilirsin. Netleri bir deftere ya da tabloya tarih sırasıyla yazmak, zamanla gelişimini görmeni sağlar.
Tek bir denemenin netine fazla anlam yükleme. Denemelerin zorluk seviyesi yayınevinden yayınevine değişir. Asıl önemli olan, birkaç denemenin birlikte gösterdiği eğilimdir.
2. adım: Yanlış ve boşları sınıflandır (yaklaşık 10 dakika)
Analizin en değerli kısmı bu. Her yanlış ya da boş soruyu şu gruplardan birine koy:
- Konu eksikliği: Konuyu bilmiyordun ya da yarım biliyordun.
- İşlem hatası: Yöntemi biliyordun ama hesapta ya da dikkatte hata yaptın.
- Soruyu yanlış okuma: Soru kökündeki "değildir", "en az" gibi ifadeleri kaçırdın.
- Süre: Soruyu çözebilirdin ama zaman yetmedi.
- Bilerek boş bırakma: Emin olmadığın için dokunmadın.
Her grup farklı bir çözüm ister. Konu eksikliği konuya geri dönmeyi, işlem hatası daha dikkatli ve sakin pratik yapmayı, yanlış okuma ise soru kökünü işaretleme alışkanlığını gerektirir. Bu ayrımı yapmazsan bütün yanlışlara "daha çok çalışmam lazım" diye bakarsın ve çalışman hedefsiz kalır.
Boş bıraktığın soruları da ayrıca incele. Bazı boşlar doğru bir karardır: hiç fikrin olmayan soruda rastgele işaretlememek netini korur. Ama bazen çözebileceğin bir soruyu da çekindiğin için boş bırakırsın. Bu soruları denemeden sonra süre tutmadan çözmeyi dene. Çözebiliyorsan, sınav anında kendine biraz daha güvenebileceğini gösterir.
3. adım: Konu eksiklerini listele (yaklaşık 5 dakika)
Konu eksikliği grubundaki soruların hangi konulardan geldiğini yaz. Birkaç denemede aynı konu tekrar ediyorsa o konu öncelikli çalışma listene girmeli. Bu listeyi haftalık planına taşımak, analizin gerçekten işe yaramasını sağlar. Konuya yeniden bakmak istersen konu anlatımları sayfasından ilgili sınavı ve dersi seçebilirsin.
Burada küçük bir uyarı: bir denemede tek soru kaçırdığın her konuyu listeye eklersen liste çok uzar ve seni bunaltır. Tekrar eden ve birden fazla soru kaybettiren konulara öncelik ver.
4. adım: Süre yönetimine bak (yaklaşık 5 dakika)
Deneme sırasında hangi bölüme ne kadar zaman harcadığını hatırlamaya çalış. Bir sonraki denemede bölüm geçişlerinde saati kitapçığın kenarına not almak bu işi kolaylaştırır. Kendine şunları sor:
- Bir soruda gereğinden uzun takılıp kaldım mı?
- Son bölüme yetişemediğim oldu mu?
- Sınavın başında mı yoksa sonunda mı daha çok hata yaptım?
- Cevapları işaretlemek için yeterli zaman kaldı mı?
Bir soruya takıldığında onu işaretleyip geçmek ve sonra dönmek, birçok öğrencinin işine yarayan bir yöntemdir. Sınavın sonuna doğru hatalar artıyorsa yorgunluk etkili olabilir; bu durumda uyku düzenine ve deneme öncesi günün ne kadar yoğun geçtiğine de bakmak gerekir.
5. adım: Öğretici soruları yanlış defterine aktar (yaklaşık 5 dakika)
Analizde öne çıkan soruları bir yanlış defterine aktar. Her soruyu yazmana gerek yok; yöntemini bilmediğin, tuzağa düştüğün ya da aynı konuda tekrar tekrar yanlış yaptığın soruları seç. Her sorunun yanına neden yanlış yaptığını bir cümleyle yazmak, defteri sonradan açtığında çok işine yarar.
Analizi plana bağla
Analiz ancak sonraki günlerde yaptığın çalışmaya yansırsa değer kazanır. Konu eksiklerini haftalık programına ekle, işlem hatası yaptığın konularda kısa soru setleri çöz, süre sorunu yaşadığın bölümler için zamanlı çalışmalar yap. Zamanlı kısa bloklar için odak sayacı işine yarayabilir. Programını zayıf derslerine göre kurmak istersen ücretsiz plan oluşturabilirsin.
Analizden çıkan işleri bir sonraki denemeye kadar küçük parçalara bölmek de önemli. "Bu hafta türevden iki soru seti çözeceğim, paragrafta soru kökünü işaretleyeceğim" gibi somut hedefler, "matematiğe daha çok çalışmalıyım" gibi genel bir karardan çok daha kolay uygulanır.
Netin düştüğünde ne yapmalı?
Her deneme bir öncekinden iyi geçmez. Netin düştüğünde analize aynı sakinlikle yaklaş. Yeni konular öğrendiğin dönemlerde netler bir süre yerinde sayabilir; bilgi yerine oturdukça toparlanır.
Bir denemenin sonucu ne kadar çalıştığını ya da ne kadar değerli olduğunu belirlemez. O gün yorgun, uykusuz ya da gergin olabilirsin. Önemli olan, her denemeden bir şey öğrenip bir sonrakine o bilgiyle girmek. Analizi bitirdiğinde kendine bir ödül vermeyi, biraz dinlenmeyi ve o günü erken bitirmeyi de unutma.